Natuurfotografe Mirjam Boumans maakt foto’s in de Hooghe Camp tuin

Zo af en toe komt Mirjam Boumans op haar fietstochten langs in de Hooghe Camp tuin met haar fototoestel. Ze maakt dan weer de mooiste foto’s van wat er bloeit.

Ze stuurde ons deze collage toe: 

Op de foto, van boven naar beneden en van links naar rechts:

  • bieslook en ganzebloem
  • komkommerkruid en bieslookbloem
  • klimroos, kokardebloem en bottelroos

 

#Stoepplantjes – ook in #IJsselstein

Stoepplantjes is een actie van de Hortus in Leiden

Als mensen meer van plantjes weten en ze beter bekijken gaan ze ze leuk vinden, denken de mensen van de Hortus. En dan mag er vast meer blijven groeien.

Al het groen is belangrijk vindt de Hortus:

In een stad van alleen maar steen, zonder groen, wordt het in de zomer erg heet. Regenwater kan niet goed weglopen en insecten vinden er weinig te eten. Het is fijn als mensen tuinen maken maar de wilde plantjes, die vanzelf in de stad groeien, zijn minstens even belangrijk voor de afkoeling en de biodiversiteit.

Nog niet zo lang geleden begon de Hortus Leiden met deze mooie actie, en nu al weerklinkt het op allerlei plekken.  Zo noemt NPO radio 1 het een nieuwe rage. De Bijenstichting organiseert een wedstrijd stoepplantjes fotograferen die van nut zijn voor bijen en geeft IVN de doe-tip botanisch krijten.

Ook in IJsselstein vonden we stoepplantjes, zoals deze:

Nieuwkomer in de tuin: pompoen “Jack be Little” met kleine pompoentjes

afbeeldingen jack be littlePompoenen komen in soorten en maten. “Jack be Little”, de naam zegt het al, is een kleine pompoen. De dieporanje pompoentjes worden 10-12 cm groot. Ook de plant zelf wordt wat minder omvangrijk dan die van de ‘gewone’ pompoen al kan ze toch nog aardige ranken produceren. De pompoen is bruikbaar voor teelt in een (grote) pot en ook leuk in een kindertuin.

Het leuke is dat de plant, als het goed met haar gaat, wel zo’n 20 vruchten kan geven.  Dat is eigenlijk leuker dan een pompoenplant met maar een paar grote vruchten.

Dit jaar heb ik deze pompoen voor het eerst voor gezaaid met biologische zaden van Zaadhandel van der Wal en kunnen we deze stekken in mei de tuin in. De zaden komen in elk geval heel goed op en snel op. Hopelijk kunnen we in september & oktober de vruchten van plukken.

Zaaien en kweken
  • binnen: vanaf half april onder glas of binnenshuis. Tip: plaats de zaden verticaal, dan rotten ze minder snel.  Uitplanten na half mei, als het risico op vorst verdwenen is (de plant kan niet tegen vorst).
  • buiten: na half mei op de plaats, met een onderlinge afstand van een meter. Nadeel van buiten zaaien kan zijn is dat de pompoen niet van te natte grond houdt, dus als het veel regent is dat een probleem. Ook houden muizen en sommige vogels van de zaden, die ze opgraven. Het is dus wat veiliger om voor te zaaien.
  • vraagt voedzame en humusrijke grond. Het is aanbevolen om bij te mesten in juli, wanneer de vruchten gevormd gaan worden.
  • eventueel kan een pompoen op een composthoop of in een stapel houtsnippers  (met in het midden voldoen grond) gezet worden.
  • regelmatig water geven, maar niet te veel. Na het kiemen kan meer water gegeven worden en als de plant groter wordt moet er goed water gegeven worden.
  • de plant vormt een grote wortel die op diep niveau water kan zoeken en ook een breed, oppervlakkig wortelstelsel.
  • vanaf juli gaat de plant bloeien en vruchten vormen.
  • als er vruchten verschijnen dan is het handig om een vrucht op een steen te leggen, om rotting te voorkomen.
Oogst & gebruik

vanaf september kan er geoogst gaan worden. De pompoentjes zijn lekker van smaak en leuk om te vullen.

Jack be Little is een bewaarpompoen die lang houdbaar is.

Weetjes
  • Een pompoen kun je het beste plukken als deze echt rijp is; anders is de smaak niet optimaal.
  • Rijpheid kun je bepalen aan de hand van de kleur en hardheid van de pompoen. Een rijpe pompoen groeit al een tijdje niet meer, de kleur wordt intenser en tegelijkertijd doffer. De steel verkleurt van groen naar dor en wordt kurkachtig. Je kunt de vrucht niet meer indrukken.
  • De bloemen van een pompoen zijn eetbaar. Het is het beste om dan mannelijke bloemen te plukken, waar geen vruchtbeginsel te zien is. Het is jammer om de vrouwelijke bloemen te plukken (je ziet in de steel van de bloem een opbolling waar de vrucht gaat komen) als je ook pompoenen wilt hebben.
  • Pompoenpitten zijn ook eetbaar. Lekker om te roosteren en over een salade te strooien.
  • Pompoenen kunnen klimmen langs rekken – op die manier nemen ze minder ruimte in.

 

~ Clarie

 

 

Citroenmelisse – een heel gewoon kruid

Citroenmelisse (Melissa officinalis) is zo gewoon in de eetbare siertuin dat je haar bijna over het hoofd ziet. Ook al zie je haar al snel op meerdere plekken in de tuin 🙂 – ze weet zich via wortelstokken ondergronds te verspreiden. (Om die reden kan het een idee zijn om de plant in een pot te zetten). En dan nog zie je haar over het hoofd – ze heeft gewoon groen blad, niets spectaculairs en staat gewoon mooi groen te zijn. En als ze bloeit zijn de witte, gelige of rozige bloemetjes piepklein. De bloemetjes zijn eetbaar. Er is ook een goudbonte variant van de plant, Melissa officinalis aurea, die valt meer op.

Citroenmelisse is dan misschien geen ‘eye catcher’ in de tuin, ze is wel veelzijdig.  Zo is deze vaste, winterharde plant zoetgeurend en als de blaadjes gekneusd worden dan komt er een sterke citroengeur vrij.

De bloemen van cirtroenmelisse zijn heel aantrekkelijk voor bijen omdat ze veel nectar bevatten – imkers plaatsen de plant wel bij bijenkorven omdat het de honingbijen bij de korf houdt. Ze maken er bijzonder goede honing van.

Citroenmelisse is een oude bekende in de kruidentuin wereld. Al eeuwenlang wordt de plant voor medicinale en culinaire doeleinden gebruikt. De plant is door de Romeinen geïntroduceerd in West-Europa en is er gebleven. De plant was vaak te vinden in kloostertuinen.

Medicinale toepassingen:

  • heeft krampstillende, verzachtende en kalmerende eigenschappen en wordt daarom gebruikt voor kruidenthee die helpt te ontspannen en in slaap te vallen;
  •  geschikt om de concentratie te verbeteren en stress te verminderen;
  • heeft een gunstige werking op het spijsverteringsstelsel en onderdrukt allergische reacties;
  • heeft een opwekkende, verwarmende werking.

Cosmetische toepassingen:

  • wordt gebruikt bij het maken van parfum en toiletwater.

Culinaire toepassingen:

  • in onder andere vis- en kipgerechten, op smaak brengen van jam, desserts, zomerse dranken,  sausen, kruidenboters, of groente- of vruchtensalade (verse blaadjes geven er een frisse en sterke citroensmaak aan).  Ook lekker in combinatie met courgette, doperwten en komkommer. En past overal waar je een citroensmaakje aan toe wilt voegen.
    Citroenmelisse combineert heel goed met pepermunt.

    • Citroenmelissethee
      Snipper 1 theelepel vers citroenmelisse blad en 1 theelepel vers pepermunt blad. (Van gedroogd blad heb je maar de helft nodig).  Wil je de thee wat pittiger maken, voeg dan een theelepel rozemarijn toe. Doe dit in een kop heet (niet kokend) water en laat een paar minuten trekken. Goed voor een maag die van streek is en helpt om in slaap te komen.Een zachte smaakcombinatie: citroenmelisse met kamille en ananassalie.

Vermeerderen

Je kunt citroenmelisse vermeerderen door te zaaien, te scheuren of te stekken. Wat scheuren betreft: de plant vormt een dicht netwerk van wortels en kan daarom niet zo makkelijk gescheurd worden. De plant kan het beste gesplitst worden met een schop. Geef de plant wat ruimte als je deze in de tuin zet. Beste tijd om in de tuin te zetten: het voorjaar. Verder is het een heel makkelijke plant die aan een beetje zon al genoeg heeft.

Oogsten

Je kunt 2 of 3 keer oogsten in de zomer van het blad. Je kunt het beste de jonge bladeren van niet bloeiende stengels plukken, deze smaken het sterkst. Het blad is vers en gedroogd te gebruiken, al is vers het lekkerst. Knip vlak boven een zijscheutje. Je kunt vanaf begin mei oogsten tot juli. Daarna komt de plant in bloei en neemt het gehalte aan etherische olie af van stengels die in bloei staan en wordt de smaak flauwer.

Weetjes

  • Bij de 1e oogst zijn de blaadjes het grootst – bij iedere volgende oogst worden ze kleiner. Daarom is de 1e oogst het beste voor het drogen van het blad.
  • Melissa is de Griekse naam voor ‘bij’.
  • Knip uitgebloeide stengels terug als je de vorming van jonge scheuten wilt bevorderen – dan kun je blijven oogsten tot het najaar.
  • Knip in het vroege voorjaar alle dode stengels af.
  • Mooie combinaties in de tuin met citroenmelisse: afrikaantjes, marjolein en munt.
  • Voeg bij een culinaire toepassing citroenmelisse pas op het laatste moment toe, en wacht zo lang mogelijk met wassen en snijden. De kleur wordt anders snel minder mooi.
  • De latijnse toevoeging ‘officinalis’ verraadt dat de plant al vroeg tot de geneeskrachtige planten gerekend werd.
  • Bij het maken van een verhoogde kruidenspiraal, met stenen die warmte kunnen vasthouden, plaats je de kruiden in een volgorde die gunstig is voor de planten. De mediterrane kruiden tijm, rozemarijn en oregano plaats je bovenaan – het zonnigst en droogst. Kruiden die meer vocht kunnen hebben komen daaronder: bieslook, peterselie, basilicum en koriander. Aan de schaduwzijde van de spiraal kun je goed citroenmelisse en munt plaatsen.
  • Citroenmelisse kun je ook binnenshuis goed houden.

Literatuur

100 geneeskruiden, Melli Uyldert – p19

Elseviers groot kruidenboek, Wina Born – p87+88

Eten uit de volkstuin, Marleen van Es – p136

Koken met kruiden & bloemen, Pip McCormac, p14

Kruiden – zelf kweken, zoeken en gebruiken, Roger Philips & Nicky Foy – p133

Thee Tuin – zelf theeplanten kweken, oogsten en mengen, Modeste Herwig – p38+39

Zelfgemaakte bereidingen met geneeskrachtige kruiden, Anne McIntyre – p115 en bij heel aantal recepten

~ Clarie

 

Kunnen we straks Hibiscus thee zetten uit eigen tuinen?

Al een tijdje was ik op zoek naar de hibiscus plant waar je de echte hibiscus thee van kunt zetten. Jaren eerder had ik de vergissing gemaakt te denken dat deze thee komt van de Hibiscus syriacus en daar stekken van in de tuin gezet. Nu is dat wel een mooie plant, maar van de bloemen kun je geen hibiscus thee zetten.

Vorig jaar vond ik zaden van de ROSELLA Hibiscus sabdariffa bij Vreeken’s zaden. Dit is de echte!  Als je de bloemen droogt krijg je de wat zurige Hibiscus thee die ik heel lekker vindt. De thee is ook los te koop, maar uit eigen tuin is natuurlijk leuker.

Deze eenjarige plant blijkt nog veel meer eetbare toepassingen te hebben. Zo kunnen de jonge blaadjes en stengels gegeten worden als een kruidige, zurige variant op spinazie of als smaakmakers gebruikt worden in vis- en rijstgerechten. Dit laatste schijnt een gebruik te zijn in Senegal.

De bloemen zijn mooi om te zien en eetbaar en kunnen in salades of gebak gebruikt worden, met name de donkerrode kelk is smaakvol.

De vruchten die verschijnen na de bloei zijn ook mooi om te zien en ook hiervan kunnen drankjes gemaakt worden.

Volgens sommigen bloeit de plant pas in oktober, maar misschien met de huidige warme zomers wat eerder.

Het zaaien gaat alvast goed – vrijwel alle zaailingen komen op. Nu nog mooie plekken ervoor vinden en dan hopelijk straks bloemen & vruchten.

Zaaien

Maart-april binnen of mei-juni buiten. Kiemt makkelijk bij warmte. Houdt van doorlaatbare grond, zon en voldoende water.

Geef de plant 50×50 cm. De plant kan groot en hoog worden (150-175 cm). Kan ook in een (grote) pot.

Oogst

De plant bloeit laat in het seizoen, in ons land moet het daarvoor wel lang genoeg warm blijven. De vruchten die daarna verschijnen zijn ook waardevol. De plant is vorstgevoelig – zodra de vorst verschijnt is het afgelopen.

~ Clarie

 

Aardbeien snoepen uit de tuin

Naast de frambozen zijn de aardbeien in de Hooghe Camp tuin populair bij bezoekers. Op diverse plekken in de tuin zijn aardbeien te vinden, met name in de verhoogde bakken, maar ook hier en daar in de volle grond. Naast de ‘gewone’ aardbeien zijn er heerlijke bosaardbeitjes te vinden in een tuin vak veldje bij een van de ingangen van de tuin.

Er staan diverse soorten aardbeien in de tuin – het zijn doordragende soorten, oorspronkelijk bij Aardbeiplantje vandaan. Dat wil zeggen dat ze niet in een korte periode veel aardbeien geven, maar de aardbeien gedoseerd over een langere periode aan de planten verschijnen. De pluktijd loopt dan ongeveer van juni tot ver in september. Op die manier is er een langere periode altijd wel een aardbei te vinden in de tuin. Sommige (klein)kinderen weten dat precies en gaan als ze in de tuin op bezoek komen eerst op zoek.

Planten en Vermeerderen

Een aardbeiplant is een vaste winterharde plant, maar is niet wintergroen. In het najaar sterft hij af om in het voorjaar weer opnieuw uit te lopen. Het 2e en 3e jaar geeft de plant de meeste oogst – daarna draagt deze steeds minder vrucht. Daarom is het een goed idee om na drie jaar de moederplant te vervangen door een stekje of nieuwe plant.

Het makkelijkst is om te beginnen met kleine aardbeiplantjes en deze in april in de grond te zetten (in een pot kan ook, als deze minimaal 10-11 liter inhoud heeft en het water weg kan). Zand of kleigrond kan allebei. Op zandgrond moet wel vaker water gegeven worden en op kleigrond is het oppassen dat er geen water blijft staan, want daar houdt de aardbeiplant niet van. Bij het in de grond zetten is het opletten dat het hart van de plant boven de grond staat – dus niet te diep en niet te ondiep planten is het beste.

Het is beter om aardbeiplanten niet te dicht op elkaar te zetten. Dan kunnen ze beter drogen na regen, en je kunt er beter bij om te plukken.

Je kunt ook half augustus nieuwe aardbeiplanten in de grond zetten. Je hebt dan het jaar erop oogst.

Aardbeien planten zich voort met uitlopers waaraan een klein plantje, een stekje,  verschijnt. De beste tijd om te stekken is half augustus. Een makkelijke manier is om stekjes die al wat worteltjes hebben in een potje met potgrond te zetten, terwijl je de uitloper nog aan de moederplant vast laat zitten. Geef het plantje steeds water, en na verloop van tijd heeft deze genoeg wortels gevormd. Je kunt dan de uitloper doorknippen.

Verzorgen

Een aardbeiplant moet voldoende water krijgen, anders zullen de aardbeien niet lekker zijn. Af en toe wat mest helpt ook.

Knip af en toe uitlopers af, want deze gaan ten koste van de productie van aardbeien.

Het is lastig om iets tegen vogels te doen die ook graag een aardbei lusten. Netten kunnen helpen, maar fraai staat dat niet. In onze tuin accepteren we dat ook vogels af en toe mee-eten.

Oogsten

Doordragende aardbeien kunnen vanaf juni tot september of zelfs oktober geplukt worden. In de tussentijd vormt de plant steeds nieuwe bloemen en daarna aardbeien.

De bloemen van de aardbei zijn ook eetbaar, maar dan krijg je natuurlijk geen aardbei meer.

Gebruik

Aardbeien kunnen natuurlijk vers gegeten worden en in talrijke toetjes. Een lekker toetjes is bijvoorbeeld: warm wat honing op in een koekenpan, zodat deze vloeibaar wordt en voeg de aarbeien toe. Strooi er wat zwarte peper en gesnipperde muntblaadjes overheen. Heerlijk!

 

 

If the simple things of nature have a message that you understand

Deze mooie tekst gelezen op de Facebook pagina van Nature heals, Nature reveals

If the sight of the blue skies fills you with joy, if a blade of grass springing up in the fields has power to move you, if the simple things of nature have a message that you understand, rejoice, for your soul is alive.

~ Eleanora Duse

IJSSELSTEEN de Tweede gespot in de Historische Kruidentuin!

Een leuke verrassing op vrijdag 7 mei toen we in de Historische Kruidentuin kwamen om de tuin te onderhouden!

Marijke vdH spotte IJSSELSTEEN de Tweede in de middencirkel bij de rozemarijn 

Wat leuk dat de steen hier neergelegd is!

We hebben de steen intussen naar een ander mooi plekje plekje in IJsselstein gebracht.

Lees meer over de IJSSELSTEEN in de veelgelezen Zenderstreeknieuws

IJSSELSTEEN heeft een eigen facebook groep: IJsselsteen

 

Framboos – een topplant in een eetbare siertuin

Frambozen in een eetbare siertuin doen het altijd goed. Het is een inheemse, sterke plant die ook steeds nieuwe stekken vormt. Dat is ook weleens lastig, want hij moet een beetje in toom gehouden worden, maar vooral ook leuk omdat je gratis uitbreiding van de frambozen familie krijgt.

In de Hooghe Camp tuin staat mooie ‘rode herfst framboos, de Rubus idaeus ‘Autumn Bliss’ en gele herfst framboos ‘Fall Gold’.  De gele framboos smaak wat frisser maar ook wat ‘vlakker’. Daarnaast staat er nog wat zomerframboos.

Het handige van framboos is, is dat je deze op stahoogte kunt plukken. Je hoeft er niet voor te bukken, ze zijn makkelijk binnen handbereik.

Herfstframbozen:

  • standplaats: zon / halfzon
  • na 5 jaar is de plant volgroeid en ca. 2 meter hoog
  • bloeit juni-juli
  • oogst: augustus-oktober

Goede buren bij combinatieteelt:

  • FRAMBOOS en SMEERWORTEL (de smeerwortel kun je 4x per jaar snoeien en mulchen)
  • FRAMBOOS en GOUDSBLOEM

De herfstframbozen kunnen het beste na de oogst en bladafval (december) gesnoeid worden, tot aan de grond. In het voorjaar (februari-maart) is het goed om de frambozen uit te dunnen. Dun uit tot 12-15 mooie scheuten per lopende meter. Hierdoor krijg je een luchtiger en gezonder ras.

Zomerframbozen:

  • oogst: half juli-augustus
  • na de oogst snoeien, dan blijven de frambozen wel 10 jaar productief. Laat zo’n 6-8 mooi gevormde, gezonde stengels staan en knip het bovenste deel (vanaf 160 cm) eraf. De zwaarste stengels geven de hoogste productie.
  • 2e snoei in februari-maart

Weetjes

 

~ Clarie

 

Lavas ofwel Maggiplant – vers uit de tuin

Lavas ofwel Maggiplant

Levisticum officinale

jonge Lavas

Lavas is een vaste, schermbloemige plant die behoorlijk groot kan worden.  In de winter verdwijnt de plant, maar de wortels blijven leven en in het vroege voorjaar komt de plant weer op. In de loop van de jaren wordt de plant groter, net als het wortelstelsel.

Zaaien of scheuren

Je kunt Lavas vermeerderen door zaaien of scheuren.  Zaaien kan in maart of april. De plant kan ook vermeerder worden door deze te scheuren. Je graaft dan de plant uit en verdeelt deze in stukken. Dit kan het beste met planten die niet ouder zijn dan 3-4 jaar. Deze stukken plant je elk op een eigen plek. Omdat de plant groot wordt heb je zeker 50×50 cm nodig om de plant in te zetten.  Vanwege de grootte die de plant bereikt na een paar jaar is het handig om een plek te kiezen waar de plant niet in de weg staat (bijvoorbeeld omdat de plant te veel schaduw gaat geven voor andere planten) en kan blijven staan.

Zaden

Zaden kun je winnen na de bloei van de plant. Ket kiemen kan 3-4 weken duren. Het is nodig om de grond vochtig te houden, anders komen de zaden niet uit. Lavas kan ook in een pot, maar die moet dan wel groot genoeg zijn, minimaal 30 cm doorsnede.

Weetjes

  • De stengels van lavas zijn hol. Aan het einde van het seizoen sterven de stengels af en kun je ze uit de grond trekken.
  • Ook de zaden kun je als smaakmaker gebruiken.

Oogst

Knip de takjes met blad en al af als je blad wilt oogsten. Deze takjes kun je dan thuis nog in het water zetten totdat je het blad gaat gebruiken.  Als je wilt kun je blad drogen voor gebruik in de winter omdat de plant dan verdwijnt.

Gebruik

Lavas is een sterk geurend kruid met een hartig aroma dat gebruikt wordt om bijvoorbeeld bouillon, stoofpotjes of sauzen op smaak te brengen. De smaak heeft wel wat weg van maggi, vandaar deze benaming voor de plant. Het wordt wel als smaakvervanger gebruikt ter vervanging van zout. Lekker in kruidenboter met peterselie en bieslook.  Past goed in erwten- en bonensoep. Gebruik met mate vanwege de sterke smaak.

De blaadjes gebruik je fijngehakt. Je kunt de steeltjes ook gebruiken, blancheer ze dan eventjes.

De zaden hebben een soortgelijke smaak als het blad maar zijn wat zoeter.

~ Clarie