Vandaag (22 maart 2014) doet Eetbaar IJsselstein mee aan NLdoet!

Drukwerk

Eetbaar IJsselstein knapt de kruidentuin in het Vestingsplantsoen op en maakt er een Historische Kruidentuin van voor de bewoners van IJsselstein!

Met een team van 10 mensen gaan we van 13:00 – 16:00 uur het onkruid verwijderen, de straatjes schoonmaken en er mooie nieuwe planten inzetten zoals Akelei, Citroenverbena en een Framboos.

Mooi dat we, net als alle andere gemeentes in Nederland, aan kunnen sluiten bij NLdoet waardoor er weer nieuwe vrijwilligers met ons meedoen en we ook een budget voor nieuwe planten gekregen hebben.

En heel leuk natuurlijk dat zoveel mensen graag meehelpen met het realiseren van de kruidentuin!

 

 

Kruid van de maand – SALIE

Kruid van de Maand is een bijdrage van voedingsdeskundige Henriëtte Das uit IJsselstein. 

==========================================================================

Salie of Salvia Officinale: 1 plant, veel toepassingen.

“Salvia” is afkomstig van “salvare” (redden) of “salvere” (genezen, in orde zijn). “Officinalis” betekent “uit de apothekerswerkplaats” en duidt erop dat Salie voorkwam op de officiële lijst van geneeskrachtige planten.

Oorsprong

In het oude Rome werd Salie gezien als een onmisbaar geneeskrachtig kruid dat zelfs zo heilig voor hen was, dat het kruid gewijd was aan hun belangrijkste god, Jupiter.

Het plukken van Salie was dan ook met rituelen omringd. Salie is inheems in de Balkan en het Middellandse Zee gebied. In de Middeleeuwen is het via de kloostertuinen ook in ons gebied terecht gekomen.
Dat Salie al vroeg gezien werd als een apotheek op zich, mag blijken uit een geschrift van Jacob van Maerlant in zijn “Den Naturen Bloeme” uit de 13de eeuw:
“Waarom zou een man sterven als er Salie in zijn tuin groeit?”

Hieronymus Bock (1498-1554) schreef in zijn kruidenboek:

“Onder alle kruiden overtroeft nauwelijks een gewas de Salie, want ze dient de arts, de kok, kelner, armen en rijken.”

Uiterlijk

Salie is een winterharde groenblijver en wordt ongeveer 70cm hoog. De blaadjes zijn lancetvormig en hebben een zachte groen/grijze kleur en voelen een beetje fluweel achtig aan. In de zomer bloeit zij met blauwe tot licht paarse bloemetjes.

Na een paar jaren (5 à 6) gaat hij achteruit en moet hij vervangen worden

Magie en volksgebruiken

Er werden aan Salie door de eeuwen heen ook vele magische krachten toegeschreven.
Zo dacht men dat het kweken van Salie in de tuin een lang leven en goede gezondheid garandeerde. Of dat Salie in de tuin ervoor zorgde dat de vrouw de baas in huis was.
Bij midzomernachtvieringen liepen de maagden met een takje Salie door het park. Dit zou het verschijnen van de juiste echtgenoot bevorderen.

Tijdens pestepidemieën werden monddoeken in azijn met Salie gedoopt als men in contact moest komen met patiënten of overledenen. Dit was minder magisch bedoeld, maar zeer praktisch; Salie heeft een sterk desinfecterende werking.

Witte Salie wordt ook weleens indianen wierook genoemd. Het werd vroeger door de Amerikaanse indianen gebruikt voor hun rituelen. Zij dreven met deze gedroogde plant de negatieve energieën weg uit hun leefomgeving en bij zich zelf. Als het ware zuivert witte Salie dus alle soorten negatieve energieën.

Nederlandse namen:

Echte Salie, blauwe Salie, Salie, keukenSalie, franse thee, heilige thee, heilig kruid, savia, palingkruid, zelve, ezelsoren, saaldje, selft.

Culinair

Salie werd door de Romeinen al gebruikt om vet eten beter te kunnen verteren.

Het heeft de eigenschap vlees (sneller) mals te maken.

Het is lekker bij varkensvlees en kaasgerechten. Van oudsher wordt het samen met ui in vullingen gebruikt. Het wordt soms gebruikt bij vette vis. (paling). Heel bekend zijn de in de oven gebakken aardappeltjes met Salie, een Toscaans recept. Het wordt ook gedronken als thee.

Medicinaal gebruik

De Grieken en Romeinen zagen het als een middel tegen alle kwalen (panacee).

In de Middeleeuwen werd echte Salie als magisch beschouwd om zijn brede werking bij verkoudheden, hoest, astma, insectenbeten, zenuwzwakte, uitblijvende menstruatie, steriliteit, om de spijsvertering te stimuleren, pijn door krampen te verminderen en gassen uit te drijven.

Verder werd Salie aangeprezen door o.a. Dioscodorus, Hildegard von Bingen, Dodoens en Culpeper.

Inwendig gebruik:

  • Salie heeft zweetremmende eigenschappen en wordt toegepast bij overdreven transpiratie, klamme handen, zweetvoeten en nachtelijk zweten tijdens de menopauze.
  • Het werkt samentrekkend en ontstekingsremmend en heeft een waardoor het een prima middel is bij preventie van griep en verkoudheden, bronchitis, mondslijmvliesontsteking, tandvleesontsteking, keelpijn, amandelontsteking, maagwandontsteking, diarree. Heeft een antibiotische werking
  • Het bevordert de menstruatie en door de fyto-oestrogene werking helpt het bij overgangsklachten, hormonaal onevenwicht, onregelmatig bloedverlies, gebrek aan libido en onvruchtbaarheid bij vrouwen en herstel na een miskraam.        OPGEPAST: Salieblaadjes of bereidingen daarvan mogen niet inwendig gebruikt worden door zwangere vrouwen, het bevorderd de samentrekking van de baarmoeder. Salie verminderd de melkproductie van zogende vrouwen, dus ook niet gebruiken bij borstvoeding!
  • Salvia wordt al eeuwenlang gebruikt voor een goede geestelijke balans. De gunstige effecten op de hersenstofwisseling en het zenuwstelsel zijn inmiddels ook in de medische wereld bekend. Salvia maakt zwakke zenuwen snel minder stressgevoelig en bevordert de mentale veerkracht en vitaliteit. Maar ook als antioxidant en natuurlijke verzachter van de luchtwegen heeft Salvia een geweldige reputatie. Al deze mooie eigenschappen zorgen ervoor dat men een beter geestelijk evenwicht houdt.
  • Salie wordt uitwendig gebruikt bij mondslijmvliesontsteking, heesheid, keelpijn, kleine wonden, slecht helende wonden, zweren, insectenbeten, eczeem, acne en bij slechte adem.

Insectenbeten, wonden, zweren, eczeem en acne: leg er een vers gekneusd blad op

Saliethee

Recept om mee te gorgelen bij keelpijn: Overgiet een eetlepel fijngesneden bladeren met twee kopjes kokend water, laat 10 minuten trekken. Gorgel er elke uur mee.

Tegen overmatige transpiratie, nachtelijk zweten, preventie van griep en verkoudheden:

Overgiet een theelepel fijngesneden blad met ¼ liter kokend water en laat 3 minuten trekken. Neem hiervan 3-4 kopjes per dag.

Salie melk:

In Nederland werd Salie vooral ’s avond meegekookt in de melk. Saliemelk is een prima middel voor het slapen gaan. Het werd gedronken na de aardappeloogst, ter afsluiting van de lampegietersavonden in Veenendaal en Jan Salie (het geesteskind van de schrijver en criticus E.J. Potgieter) kreeg het voor zijn zwakke gestel te drinken voor hij naar bed ging om goed te kunnen slapen.
Salie werd gebruikt vanwege zijn kalmerende werking. JanSalie staat voor iemand die door overmatig gebruik van Saliemelk geheel futloos is geworden.

Het oude recept: 

1 liter melk
5 Salie blaadjes
10 gr maïzena
1 el. water
30 gr. suiker

Giet de melk in een pan, doe de Salie blaadjes er bij en breng aan de kook.
Laat de pan op een zeer laag vuur (het beste op een vlamverdeler)met het deksel op de pan 1 uur trekken

Zeef de Salie blaadjes uit de melk en maak de maïzena aan met wat water, voeg de maïzena toe aan de melk en breng alles weer aan de kook, roer de suiker door de melk en dien de Saliemelk zo warm mogelijk op.

Nog een informatief artikel over Salie

zondag 30 maart – Feestelijke Opening Historische Kruidentuin

Opening Kruidentuin 30 maart 2014 – Burgemeester onthult logo!

Activiteiten

Om 15:30 uur onthult de Burgemeester het logo van Eetbaar IJsselstein!
Nadat de Burgemeester de Speeltuin Kloosterplantsoen geopend heeft, brengt hij ook een bezoek aan de Historische Kruidentuin en zal hij ons logo onthullen en samen met een aantal aanwezige kinderen een bijzondere sleutel naar de kruidentuin brengen.
.

.

Hoeveel kruiden herken je?
In de kruidentuin staan heel veel kruiden, zoals keukenkruiden, geurkruiden en geneeskrachtige kruiden. Sommige kruiden zijn heel bekend zoals munt, rozemarijn en salie. We gebruiken deze kruiden nu nog veel in recepten. Andere kruiden zijn een beetje in vergetelheid geraakt, zoals de grote engelwortel, een heel veelzijdig kruid. Ook zullen er eetbare bloemen in de tuin te vinden zijn zoals rozen, oost-indische kers, goudsbloemen, kommerkruid en dergelijke. Natuurlijk staan er ook veel planten in waar de bijen dol op zijn. Na de opening zal Eetbaar IJsselstein elke vrijdagmiddag van 14:00 – 16:00 uur aanwezig zijn voor informatie en voor onderhoud van de tuin. Daarnaast zullen er nog extra tuindagen zijn om de tuin steeds mooier te maken – een paradijsje voor IJsselstein. Op Uit in IJsselstein vind je alle data.

Kruiden voor in de thee
Er zijn kruidenzakjes met kruiden uit de tuin in diverse melanges. Munt en citroenverbena zijn de bekendste kruiden voor thee.
.

Kruiden ruiken en proeven
Hoe ruiken en smaken de diverse kruiden eigenlijk? In de kruidentuin kunnen kinderen van alle leeftijden het ervaren. Van Museum IJsselstein hebben we ‘oude’ kruidendoosjes te leen.

.

Wie groeit de grootste zonnebloem?
Kinderen die langs komen kunnen een zakje zonnebloemzaad krijgen, om thuis de grootste zonnebloem te groeien. Natuurlijk een foto opsturen naar Eetbaar IJsselstein van je zonnebloem! De kweker van de grootste zonnebloem krijgt van ons een leuke prijs.
.

Speuren en puzzelen
Voor kinderen is er een speurtocht en er zijn raadsels om op te lossen. Wat weet jij van kruiden? Wat kun je er eigenlijk mee? Weet jij hoe een bloemetje van komkommerkruid smaakt of kun je dat al raden door de naam van dit kruid? Er is een speurtocht van speeltuin naar kruidentuin en een speurtocht van kruidentuin naar speeltuin.

.

bakbrommer2De Bakbrommer van Roos
Roos is er met haar bakbrommer en maakt samen met Florie heerlijke hapjes waar kruiden in verwerkt zijn, zoals honing-tijmsnoepjes. Kinderen mogen hun helpen om te hapjes klaar te maken die ze natuurlijk zelf op mogen eten.
.

Eetbaar IJsselstein informatie stand
Wil je weten wat Eetbaar IJsselstein nog meer doet? Misschien heb je wel zin om mee te doen met een van onze activiteiten? Of wil je iets weten over eetbare bloemen, moestuintjes of kruidenbakken? Of over de prachtige fruitboomgaarden van IJsselstein, de appel- en perenbomen in het openbaar groen?
.

Helpen de plantensleutel te maken voor de burgemeester
Wil jij een plantje poten in de plantensleutel en de burgemeester helpen de sleutel naar de kruidentuin te brengen?
.

Zaden voor voedsel
In deze tijden van overvloed, waar zoveel eten weggegooid wordt, wil Eetbaar IJsselstein het project van Zaden voor voedsel helpen door het inzamelen van zaden van tropische vruchten en klassieke groenten. Deze worden in Azië, Afrika en Zuid-Amerika gebruikt voor het telen van groente en fruit. Eetbaar IJsselstein zal als inzamelingspunt van de pitten gaan fungeren, te beginnen op 30 maart, tijdens de opening van de Kruidentuin. Dus: spaar je zaden en neem ze op 30 maart mee naar de kruidentuin!
Lees hier welke zaden bruikbaar zijn
.

JOGG is aanwezig met een leuke activiteit

JOGG, Jongeren Op Gezond Gewicht, mag natuurlijk niet ontbreken tijdens de opening van de kruidentuin. JOGG maakt kinderen (en hun ouders) bewust van gezonde voeding en gezonde beweging. En een moestuin en kruidentuin geeft allebei: gezonder dan lokale en verse groenten en kruiden kan niet, en terwijl je bezig bent in je tuintje heb je heerlijk beweging in de buitenlucht. Bovendien is samen tuinieren leuk!

.

Mini kruidenpotjes met rozemarijn of munt
Alle bezoekers van de kruidentuin krijgen vandaag een mini kruidenpotje met rozemarijn of munt zaden mee. Twee heerlijke keukenkruiden – verse kruiden in de keuken is het lekkerste.  Met dank aan Linda op Locatie. Zolang de voorraad strekt!
.

Groene boeken in de bibliotheek

De bibliotheek (Overtoom 7) heeft in de week van 22 – 29 maart speciaal een stand ingericht met allerlei prachtige groene boeken, zoals kruidenboeken, moestuinboeken, boeken over het inrichten van een voedseltuin, koken met verse groente en kruiden en nog veel meer. Een prima manier om de smaak van tuinieren te pakken te krijgen! (Op zondag is de bibliotheek gesloten)

Project Ontwerpen Voedseltuin in Vestingsplantsoen

1 = de kruidentuin 2 = de rest van het Vestingsplantsoen, waar de beoogde gezamenlijke voedseltuin gaat komen

1 = de kruidentuin 2 = de rest van het Vestingsplantsoen, waar de beoogde gezamenlijke voedseltuin gaat komen

Op het moment is het Vestingsplantsoen een park met voornamelijk gras en een paar bomen en wordt er niet veel gebruik van gemaakt. Op deze plek kan een centrale en toegankelijke voedseltuin worden aangelegd waar veel inwoners van IJsselstein aan mee kunnen doen.

Dit project voorstel is op de algemene Eetbaar IJsselstein bijeenkomst van 27 februari gepresenteerd door Clarie. Tijdens deze bijeenkomst waren de meningen verdeeld over het project en is het project opgeschoven naar een volgende bijeenkomst.

Een volgende stap is het inventariseren van wensen en ideeën, ook van buurtbewoners.

5 – Project Ontwerpen Voedseltuin in Vestingsplantsoen

Bloemenzee in Wageningen en Ede – idee voor IJsselstein?

Een brede strook bloemen langs de akkers is goed voor vogels, vlinders en insecten, aldus de gemeenten. Bovendien verfraaien deze stroken het aanzicht van de gemeenten. Daarom werken deze gemeentes samen met lokale boeren om dit te realiseren.  Lees meer over dit mooie project in dit bericht.

Voor IJsselstein zou dit ook een prachtig idee zijn, vooral als er ook nog eetbare bloemen gebruikt worden!

 

 

 

Kiemkracht in IJsselstein

Het gaat goed met het voorzaaien! Zie de foto’s van Elisa – die er ook gelijk een handig ‘klimrek’ voor de zaailingen bij heeft bedacht: