Het grote belang van biodiversiteit en wat je zelf kunt doen

Permacultuur Nederland zegt op hun website:

Het in stand houden van een grote diversiteit gezonde, voedselgewassen ligt aan de basis van een gezonde, veilige en diverse voedselvoorziening voor een bevolking. Zie eventueel ook deze documentaire: Biodiversiteit de bouwsteen van ons leven.

fgn
Een grote diversiteit van voedselgewassen is essentieel voor een gezonde en veilige toekomst!

Daarom hebben Permacultuur Nederland en Spullen Delen de handen ineengeslagen om een planten- en zadenbank voor het Nederlandstalige taalgebied op te zetten waar gewone mensen de hoofdrol in spelen. Het gaat om het onderling delen van zaden, knollen en ander plantmateriaal van eetbare gewassen. We nodigen iedereen uit om hieraan mee te doen.

Lees meer 

Kantelen en frisdenken

Mooie uitzending van VPRO Tegenlicht over het Kantelen van Nederland – zoals naar meer duurzaamheid en meer menselijkheid. Volgens hoogleraar Jan Rotmans zijn al zo’n 250.000 mensen in Nederland bezig met een andere kant op te gaan: de koplopers, frisdenkers en kantelaars. In deze uitzending een aantal voorbeelden van mensen die al volop bezig zijn om een andere richting op te gaan.

Mensen die meedoen met Eetbaar IJsselstein zijn ook kantelaars, verbinders en frisdenkers – wij willen met elkaar zorgen voor meer eetbaar groen in IJsselstein, tegen de richting in van het almaar meer verdwijnende groen uit de openbare ruimte om economische redenen.

http://www.npo.nl/vpro-tegenlicht/22-02-2015/VPWON_1232876

Jan Rotmans:

We leven niet in een tijdperk van verandering

maar in een verandering van tijdperk

De kanteling zit in de zelforganisatie van de burger

 

 

Nog even en het is lente…

Het is alweer bijna maart en het eerste groen steekt zijn kopje alweer op in de Historische Kruidentuin in het Vestingsplantsoen. Nog even en we kunnen de kruiden, eetbare bloemen, fruitstruiken en ander groen weer zien opbloeien, met wat hulp van ons. Vind je het leuk om te tuinieren op een bijzondere plek in IJsselstein? In de kruidentuin staan meer dan 80 verschillende soorten planten, waaronder vergeten kruiden. Meld je aan en we houden je op de hoogte wanneer er tuindagen zijn!

Eetbaar IJsselstein heeft ook plannen om nog een stukje eetbare siertuin te starten, op het terrein van Marienstein | De Hooghe Camp, ook dicht bij het centrum van IJsselstein. Lees meer  Vind je het leuk om mee te helpen deze nieuwe plek vorm te geven? Meld je aan en je kunt meedoen (op de tijden die je zelf uitkomen)

 

Zaden inpakken in kleine porties – maandag 9 februari

Verzamelde zaden
Verzamelde zaden
Zoals de verpakkingen gaan worden

Op maandagavond 9 februari gaan we met een groep zaden verpakken die we in 2014 in de Historische Kruidentuin gewonnen hebben van de eetbare bloemen en kruiden.

Bijvoorbeeld: Kaardebol, Groot Kaasjeskruid, Rode Tuinmelde, Komkommerkruid, Zonnebloem, Goudsbloem, Boerenwormkruid, Teunisbloem, Bieslook, Stokroos, Kattensnor, Kleine Pimpernel, Tabaksplant en Kardoen.

We zijn al met een flinke groep, maar als je wilt kun je meehelpen. Je kunt je opgeven door een berichtje te sturen naar info@eetbaarijsselstein.nl

Weet je dat… | Tips voor het plukken van appels

Weet je dat…

  • Je van een volwassen appelboom van 5 jaar, afhankelijk van het ras, zo’n 130 appels kun plukken?
  • De drukste appeltijd tussen eind augustus en begin oktober is?
  • Appels niet altijd onder handbereik hangen en het dan veiliger voor jezelf is om een trapje, opstapje of fruitplukker te gebruiken?
  • Je het beste eerst aan de buitenkant en onderkant van de boom kunt plukken?
  • Je de appel om deze te plukken een kwart slagje moet draaien? Als de appel rijp is laat hij makkelijk los.
  • Je het steeltje aan de appel moet laten zitten als je hem een tijdje wil bewaren?
  • Je appels voorzichtig moet behandelen bij het plukken – een beetje alsof het eieren zijn? Ook bij het neerleggen in de mand of tas kun je de appel het beste onderaan leggen zodat hij niet naar beneden gaat rollen.
  • Je sommige appelsoorten moet laten rijpen voordat ze lekker zijn om te eten? Kijk op het naambordje van de boom waarvan je plukt zodat je weet van welk ras je geplukt hebt. In de boomgaarden van IJsselstein staan heel veel verschillende rassen – de uitgebreide collectie is uniek te noemen in Europa.
  • Je gevallen appels beter kunt laten liggen? Deze zijn meestal gebutst en zullen eerder rotten.
  • Je bewaarappels beter niet te rijp kunt plukken? Je kunt de appels bewaren op een koele, donkere plek met voldoende vochtigheid (je kunt daarvoor bakken met water in de bewaarruimte zetten).
  • Je appels het beste in fruitrekken of platte dozen kunt bewaren of met lagen karton ertussen in hoge dozen? Het is nodig de appels regelmatig te controleren om de rotte appels eruit te halen, anders bederven ze de rest van je oogst.
  • Je sommige appelsoorten wel maanden kunt bewaren?
  • Je de grootste appels minder lang kunt bewaren?
  • De ideale bewaartemperatuur 4-5 graden is voor appels, en 0-1 graden voor peren?
  • Een indicatie dat een appel rijp is, is dat de pitten bruin zijn? Andere indicaties zijn dat er vanzelf appels van de boom vallen, de kleur van de appel (afhankelijk van het ras) en de brede kelkholte.
  • Er op de website eetbaarijsselstein.nl lekkere recepten voor appeltaart staan?
  • We het leuk vinden als je foto’s van je appeloogst en/of wat je met de appels gedaan hebt naar info@eetbaarijsselstein.nl stuurt? Wij zetten de foto’s dan op onze website.
  • Dat Eetbaar IJsselstein ook een Facebook pagina heeft en deze Eetbaar IJsselstein heet?
  • De vrijwilligers van Eetbaar IJsselstein de Historische Kruidentuin in het Vestingsplantsoen en de Hooghe Camp tuin onderhouden? Je vindt er heel veel (vergeten) kruiden, sierbloemen en eetbare bloemen. Het is een openbare kruidentuin voor gezamenlijk gebruik.
  • Je allerlei activiteiten van Eetbaar IJsselstein kunt vinden op uitinijsselstein.nl en op onze website www.eetbaarijsselstein.nl?
  • Onbespoten fruit en groenten eten een stuk gezonder is
  • We iedereen die bij wil dragen aan meer eetbaar groen in IJsselstein uitnodigen om met ons mee te doen. Neem eens een kijkje op onze website en neem contact met ons op!

Wellant College Montfoort kweekt planten voor Eetbaar IJsselstein

Eetbaar IJsselstein is super blij met het kweken van planten door de leerlingen van het Wellant College in Montfoort, onder leiding van docent Martijn Kroon!

Op 30 mei mochten we weer 4 kratten vol met stekjes ontvangen van kamille, aubergine, komkommerkruid, pompoen, selderij, munt en peterselie. De plantjes gaan naar de kraam bij het Museum, die open is op vrijdag 30 mei van 14.00 – 16.00 uur. De stekjes kunnen daar geruild of gekocht worden. Vrienden van Eetbaar IJsselstein (meer info) en vrijwilligers kunnen gratis een stekje op komen halen.

Een deel van de stekjes wordt geplant in de Historische Kruidentuin, in het Vestingsplantsoen langs de Walkade. Er kan nu bijvoorbeeld een heel veldje Echte Kamille bij komen en het veldje Komkommerkruid kan flink uitgebreid worden. Dit zijn beide prachtige planten, die heel goed passen bij de historische kruiden in de tuin.

Van Kamille kun je bijvoorbeeld Kamille thee (tisane) zetten, en de bloemetjes van Komkommerkruid (Borage) zijn eetbaar en hebben een lekker smaak die doet denken aan komkommer. De blauwe bloemetjes worden wel op gebak gebruikt, maar zijn ook lekker op een salade.

Foto impressie van de stekjes:

 

Meer foto’s zijn te zien op de Facebook pagina van Eetbaar IJsselstein

 

Opening Kruidentuin 30 maart 2014 – Burgemeester onthult logo!

Activiteiten

Om 15:30 uur onthult de Burgemeester het logo van Eetbaar IJsselstein!
Nadat de Burgemeester de Speeltuin Kloosterplantsoen geopend heeft, brengt hij ook een bezoek aan de Historische Kruidentuin en zal hij ons logo onthullen en samen met een aantal aanwezige kinderen een bijzondere sleutel naar de kruidentuin brengen.
.

.

Hoeveel kruiden herken je?
In de kruidentuin staan heel veel kruiden, zoals keukenkruiden, geurkruiden en geneeskrachtige kruiden. Sommige kruiden zijn heel bekend zoals munt, rozemarijn en salie. We gebruiken deze kruiden nu nog veel in recepten. Andere kruiden zijn een beetje in vergetelheid geraakt, zoals de grote engelwortel, een heel veelzijdig kruid. Ook zullen er eetbare bloemen in de tuin te vinden zijn zoals rozen, oost-indische kers, goudsbloemen, kommerkruid en dergelijke. Natuurlijk staan er ook veel planten in waar de bijen dol op zijn. Na de opening zal Eetbaar IJsselstein elke vrijdagmiddag van 14:00 – 16:00 uur aanwezig zijn voor informatie en voor onderhoud van de tuin. Daarnaast zullen er nog extra tuindagen zijn om de tuin steeds mooier te maken – een paradijsje voor IJsselstein. Op Uit in IJsselstein vind je alle data.

Kruiden voor in de thee
Er zijn kruidenzakjes met kruiden uit de tuin in diverse melanges. Munt en citroenverbena zijn de bekendste kruiden voor thee.
.

Kruiden ruiken en proeven
Hoe ruiken en smaken de diverse kruiden eigenlijk? In de kruidentuin kunnen kinderen van alle leeftijden het ervaren. Van Museum IJsselstein hebben we ‘oude’ kruidendoosjes te leen.

.

Wie groeit de grootste zonnebloem?
Kinderen die langs komen kunnen een zakje zonnebloemzaad krijgen, om thuis de grootste zonnebloem te groeien. Natuurlijk een foto opsturen naar Eetbaar IJsselstein van je zonnebloem! De kweker van de grootste zonnebloem krijgt van ons een leuke prijs.
.

Speuren en puzzelen
Voor kinderen is er een speurtocht en er zijn raadsels om op te lossen. Wat weet jij van kruiden? Wat kun je er eigenlijk mee? Weet jij hoe een bloemetje van komkommerkruid smaakt of kun je dat al raden door de naam van dit kruid? Er is een speurtocht van speeltuin naar kruidentuin en een speurtocht van kruidentuin naar speeltuin.

.

bakbrommer2De Bakbrommer van Roos
Roos is er met haar bakbrommer en maakt samen met Florie heerlijke hapjes waar kruiden in verwerkt zijn, zoals honing-tijmsnoepjes. Kinderen mogen hun helpen om te hapjes klaar te maken die ze natuurlijk zelf op mogen eten.
.

Eetbaar IJsselstein informatie stand
Wil je weten wat Eetbaar IJsselstein nog meer doet? Misschien heb je wel zin om mee te doen met een van onze activiteiten? Of wil je iets weten over eetbare bloemen, moestuintjes of kruidenbakken? Of over de prachtige fruitboomgaarden van IJsselstein, de appel- en perenbomen in het openbaar groen?
.

Helpen de plantensleutel te maken voor de burgemeester
Wil jij een plantje poten in de plantensleutel en de burgemeester helpen de sleutel naar de kruidentuin te brengen?
.

Zaden voor voedsel
In deze tijden van overvloed, waar zoveel eten weggegooid wordt, wil Eetbaar IJsselstein het project van Zaden voor voedsel helpen door het inzamelen van zaden van tropische vruchten en klassieke groenten. Deze worden in Azië, Afrika en Zuid-Amerika gebruikt voor het telen van groente en fruit. Eetbaar IJsselstein zal als inzamelingspunt van de pitten gaan fungeren, te beginnen op 30 maart, tijdens de opening van de Kruidentuin. Dus: spaar je zaden en neem ze op 30 maart mee naar de kruidentuin!
Lees hier welke zaden bruikbaar zijn
.

JOGG is aanwezig met een leuke activiteit

JOGG, Jongeren Op Gezond Gewicht, mag natuurlijk niet ontbreken tijdens de opening van de kruidentuin. JOGG maakt kinderen (en hun ouders) bewust van gezonde voeding en gezonde beweging. En een moestuin en kruidentuin geeft allebei: gezonder dan lokale en verse groenten en kruiden kan niet, en terwijl je bezig bent in je tuintje heb je heerlijk beweging in de buitenlucht. Bovendien is samen tuinieren leuk!

.

Mini kruidenpotjes met rozemarijn of munt
Alle bezoekers van de kruidentuin krijgen vandaag een mini kruidenpotje met rozemarijn of munt zaden mee. Twee heerlijke keukenkruiden – verse kruiden in de keuken is het lekkerste.  Met dank aan Linda op Locatie. Zolang de voorraad strekt!
.

Groene boeken in de bibliotheek

De bibliotheek (Overtoom 7) heeft in de week van 22 – 29 maart speciaal een stand ingericht met allerlei prachtige groene boeken, zoals kruidenboeken, moestuinboeken, boeken over het inrichten van een voedseltuin, koken met verse groente en kruiden en nog veel meer. Een prima manier om de smaak van tuinieren te pakken te krijgen! (Op zondag is de bibliotheek gesloten)

Tuinmelde (Rode)

De Rode Tuinmelde is een opvallende eetbare sierplant in elke tuin vanwege de dieprode kleur die de plant krijgt. Dit geeft een mooi accent tussen het groen. Deze inheemse plant zaait zichzelf, net als veel inheemse planten, gemakkelijk uit. Dat is niet zo erg, want hij is ook makkelijk te verwijderen. Het is wel handig de plant weg te halen zodra de zaden rijp worden. De plant is tegen die tijd ook minder mooi.

Tuinmelde (Atriplex hortensis var. rubra) (ook wel melde genoemd) groeit overal en vraagt niet veel bemesting, is sterk  en wordt 150 cm hoog. De plant is eenjarig. Wordt ook wel als sierplant gebruikt. De plant gedijt in koude en humusrijke, niet-kalkhoudende grond. Zij kan niet goed tegen warmte of droogte. De plant schiet uit als zij te weinig water krijgt. Een laagje mulch rond de plant en goed schoffelen is aan te raden. Af en toe de uiteinden toppen geeft dikkere stelen. Wisselteelt is belangrijk: pas na 3-4 jaar weer op dezelfde plaats zetten. Er bestaat ook blonde tuinmelde, gewone tuinmelde (groen), magenta melde (ook wel boomspinazie genoemd) en Brave Hendrik is verwant aan de tuinmelde.

Gunstige buren

aardappel, koolsoorten, radijs, tomaten

Vermeerderen

Vanaf maart kun je Tuinmelde buiten zaaien, op rijen van 30 cm. van elkaar. Vanaf half februari binnen voorzaaien. Bedek de zaden slechts met 1 cm aarde en druk die vervolgens goed aan. Dun de zaailingen uit tot op 30 cm, wanneer ze 4-5 bladeren hebben.

Om steeds jong blad te oogsten moet je vaker achter elkaar zaaien. (De plant schiet snel uit.)

 

Oogsten

Tuinmelde is al 4 weken na de zaai te oogsten. Je kunt tot oktober oogsten. Je kunt de bladeren van de steel plukken. Als je te veel planten hebt, kun je ook de hele plant afsnijden als zij 20 cm hoog is en daarvan alle bladeren oogsten.

Je kunt ook zaad oogsten door enkele stengels te laten staan om in bloei te laten komen. Laat de zaden rijpen. Snijd daarna de stelen af en laat de stelen op een beschutte plek drogen.

Tips voor gebruik:

In de keuken

  • de bladeren verleppen snel en moeten dus zo snel mogelijk na het plukken gebruikt worden
  • het blad van Tuinmelde kan gegeten worden als spinazie
  • jonge bladeren kunnen rauw gebruikt worden in een salade
  • de bladeren worden vaak gemend met de bladeren van zuring om het zure daarvan te compenseren

Medicinaal

  • laxerend
  • vitaliserend
  • een papje van de bladeren werkt verzachtend op insectenbeten
  • kompres tegen een jichtaanval: bladeren opgewarmd met azijn, honing en zout

 

 

Grote engelwortel

Grote engelwortel (Angelica archangelica) is een twee- tot meerjarig kruid, een inheemse plant.  Het is een aromatische, geneeskrachtige plant met grote bolvormige, groenachtig- witte bloemschermen. De stengels zijn hol. De bloemen trekken heel veel insecten aan. Op een zonnige standplaats met lichte schaduw gedijt de plant goed, zeker als de grond vochtig en voedzaam is, liefst licht zuur.  Grote engelwortel kan tot 2 meter hoog worden en is daarmee een imposante plant in de tuin. Het is een sterke plant die geen speciale verzorging nodig heeft. De plant is goed bestand tegen de kou. (De gewone engelwortel, Angelica sylvestris) is een verwante soort die wel in het wild wordt aangetroffen. Medicinaal is hij minder krachtig.)

Vermeerderen

De plant is makkelijk te kweken door scheuren, uitplanten of zaaien.

Vanaf maart kan Grote engelwortel gezaaid worden.  Als je zelf zaad oogst, kun je dit het beste direct weer uitzaaien, in de herfst, of anders in het vroege voorjaar. De kiemkracht van het zaad loopt snel terug. Verplant de zaailingen als ze nog klein zijn, anders is het resultaat minder goed.

Na de bloei sterft de plant af. Als je de bloemen verwijdert vlak voordat ze rijp zijn, dan gaat de plant nog een jaar. mee. 

Oogsten

Grote engelwortel bloeit in juni-juli, dat is ook de tijd om de stengels te plukken, hoewel dat ook in april en mei kan. Het blad kun je in mei of juni oogsten.  Oogst van de wortels kan in de herfst van het tweede jaar. De wortels kunnen het beste droog op een beetje warme plaats, in blikken, bewaard worden. In gedroogde vorm behouden wortel en blad jarenlang hun geneeskracht en kun je er kruidenthee of een aftreksel van maken.

Tips voor gebruik:

In de keuken:

  • Dit kruid is zoeter dan de meeste kruiden en heeft vele toepassingen in de keuken. Het wordt wel het belangrijkste keukenkruid genoemd.
  • Alle delen van de plant kunnen gebruikt worden vanwege hun geur.
  • De jonge stengels kunnen als groenten gebruikt worden.
  • Engelse gewoonte: vlees zoeten met engelwortel
  • Engelse gewoonte: gesuikerde groene stengels ter versiering op een cake of toetje leggen
  • Met rabarber meekoken waardoor de zurige smaak opgeheven wordt en er een lekker bijsmaakje ontstaat
  • Rauw zijn de stengels ook erg lekker
  • Bladeren kun je als selderij eten
  • In sommige landen worden de wortels als groente gegeten
  • De zaadjes kun je voor de geur (in bijvoorbeeld geurzakjes) of de smaak gebruiken
  • Het zaad wordt in de drankindustrie gebruikt om likeur smaak te geven, zoals Chartreuse. Ook de parfumindustrie past het toe.

Geneeskrachtig:

  • Engelwortel is stimulerend en goed voor de spijsvertering. Ze voorkomt gasvorming in de darmen en werkt tegen oprispingen en winderigheid.
  • Als kruidenthee is het een uitstekend krampwerend middel.
  • Werkt slijmoplossend.
  • Engelwortelolie wordt als massagevloeistof tegen reumatiek gebruikt.

 

Recepten

Aftreksel

20 gram gemalen wortel of 15 gram zaad overgieten met 1 liter kokend water. Hier maximaal 1 kopje per dag van drinken vanwege de sterk stimulerende werking.