Opening Kruidentuin 30 maart 2014 – Burgemeester onthult logo!

Activiteiten

Om 15:30 uur onthult de Burgemeester het logo van Eetbaar IJsselstein!
Nadat de Burgemeester de Speeltuin Kloosterplantsoen geopend heeft, brengt hij ook een bezoek aan de Historische Kruidentuin en zal hij ons logo onthullen en samen met een aantal aanwezige kinderen een bijzondere sleutel naar de kruidentuin brengen.
.

.

Hoeveel kruiden herken je?
In de kruidentuin staan heel veel kruiden, zoals keukenkruiden, geurkruiden en geneeskrachtige kruiden. Sommige kruiden zijn heel bekend zoals munt, rozemarijn en salie. We gebruiken deze kruiden nu nog veel in recepten. Andere kruiden zijn een beetje in vergetelheid geraakt, zoals de grote engelwortel, een heel veelzijdig kruid. Ook zullen er eetbare bloemen in de tuin te vinden zijn zoals rozen, oost-indische kers, goudsbloemen, kommerkruid en dergelijke. Natuurlijk staan er ook veel planten in waar de bijen dol op zijn. Na de opening zal Eetbaar IJsselstein elke vrijdagmiddag van 14:00 – 16:00 uur aanwezig zijn voor informatie en voor onderhoud van de tuin. Daarnaast zullen er nog extra tuindagen zijn om de tuin steeds mooier te maken – een paradijsje voor IJsselstein. Op Uit in IJsselstein vind je alle data.

Kruiden voor in de thee
Er zijn kruidenzakjes met kruiden uit de tuin in diverse melanges. Munt en citroenverbena zijn de bekendste kruiden voor thee.
.

Kruiden ruiken en proeven
Hoe ruiken en smaken de diverse kruiden eigenlijk? In de kruidentuin kunnen kinderen van alle leeftijden het ervaren. Van Museum IJsselstein hebben we ‘oude’ kruidendoosjes te leen.

.

Wie groeit de grootste zonnebloem?
Kinderen die langs komen kunnen een zakje zonnebloemzaad krijgen, om thuis de grootste zonnebloem te groeien. Natuurlijk een foto opsturen naar Eetbaar IJsselstein van je zonnebloem! De kweker van de grootste zonnebloem krijgt van ons een leuke prijs.
.

Speuren en puzzelen
Voor kinderen is er een speurtocht en er zijn raadsels om op te lossen. Wat weet jij van kruiden? Wat kun je er eigenlijk mee? Weet jij hoe een bloemetje van komkommerkruid smaakt of kun je dat al raden door de naam van dit kruid? Er is een speurtocht van speeltuin naar kruidentuin en een speurtocht van kruidentuin naar speeltuin.

.

bakbrommer2De Bakbrommer van Roos
Roos is er met haar bakbrommer en maakt samen met Florie heerlijke hapjes waar kruiden in verwerkt zijn, zoals honing-tijmsnoepjes. Kinderen mogen hun helpen om te hapjes klaar te maken die ze natuurlijk zelf op mogen eten.
.

Eetbaar IJsselstein informatie stand
Wil je weten wat Eetbaar IJsselstein nog meer doet? Misschien heb je wel zin om mee te doen met een van onze activiteiten? Of wil je iets weten over eetbare bloemen, moestuintjes of kruidenbakken? Of over de prachtige fruitboomgaarden van IJsselstein, de appel- en perenbomen in het openbaar groen?
.

Helpen de plantensleutel te maken voor de burgemeester
Wil jij een plantje poten in de plantensleutel en de burgemeester helpen de sleutel naar de kruidentuin te brengen?
.

Zaden voor voedsel
In deze tijden van overvloed, waar zoveel eten weggegooid wordt, wil Eetbaar IJsselstein het project van Zaden voor voedsel helpen door het inzamelen van zaden van tropische vruchten en klassieke groenten. Deze worden in Azië, Afrika en Zuid-Amerika gebruikt voor het telen van groente en fruit. Eetbaar IJsselstein zal als inzamelingspunt van de pitten gaan fungeren, te beginnen op 30 maart, tijdens de opening van de Kruidentuin. Dus: spaar je zaden en neem ze op 30 maart mee naar de kruidentuin!
Lees hier welke zaden bruikbaar zijn
.

JOGG is aanwezig met een leuke activiteit

JOGG, Jongeren Op Gezond Gewicht, mag natuurlijk niet ontbreken tijdens de opening van de kruidentuin. JOGG maakt kinderen (en hun ouders) bewust van gezonde voeding en gezonde beweging. En een moestuin en kruidentuin geeft allebei: gezonder dan lokale en verse groenten en kruiden kan niet, en terwijl je bezig bent in je tuintje heb je heerlijk beweging in de buitenlucht. Bovendien is samen tuinieren leuk!

.

Mini kruidenpotjes met rozemarijn of munt
Alle bezoekers van de kruidentuin krijgen vandaag een mini kruidenpotje met rozemarijn of munt zaden mee. Twee heerlijke keukenkruiden – verse kruiden in de keuken is het lekkerste.  Met dank aan Linda op Locatie. Zolang de voorraad strekt!
.

Groene boeken in de bibliotheek

De bibliotheek (Overtoom 7) heeft in de week van 22 – 29 maart speciaal een stand ingericht met allerlei prachtige groene boeken, zoals kruidenboeken, moestuinboeken, boeken over het inrichten van een voedseltuin, koken met verse groente en kruiden en nog veel meer. Een prima manier om de smaak van tuinieren te pakken te krijgen! (Op zondag is de bibliotheek gesloten)

Tuinmelde (Rode)

De Rode Tuinmelde is een opvallende eetbare sierplant in elke tuin vanwege de dieprode kleur die de plant krijgt. Dit geeft een mooi accent tussen het groen. Deze inheemse plant zaait zichzelf, net als veel inheemse planten, gemakkelijk uit. Dat is niet zo erg, want hij is ook makkelijk te verwijderen. Het is wel handig de plant weg te halen zodra de zaden rijp worden. De plant is tegen die tijd ook minder mooi.

Tuinmelde (Atriplex hortensis var. rubra) (ook wel melde genoemd) groeit overal en vraagt niet veel bemesting, is sterk  en wordt 150 cm hoog. De plant is eenjarig. Wordt ook wel als sierplant gebruikt. De plant gedijt in koude en humusrijke, niet-kalkhoudende grond. Zij kan niet goed tegen warmte of droogte. De plant schiet uit als zij te weinig water krijgt. Een laagje mulch rond de plant en goed schoffelen is aan te raden. Af en toe de uiteinden toppen geeft dikkere stelen. Wisselteelt is belangrijk: pas na 3-4 jaar weer op dezelfde plaats zetten. Er bestaat ook blonde tuinmelde, gewone tuinmelde (groen), magenta melde (ook wel boomspinazie genoemd) en Brave Hendrik is verwant aan de tuinmelde.

Gunstige buren

aardappel, koolsoorten, radijs, tomaten

Vermeerderen

Vanaf maart kun je Tuinmelde buiten zaaien, op rijen van 30 cm. van elkaar. Vanaf half februari binnen voorzaaien. Bedek de zaden slechts met 1 cm aarde en druk die vervolgens goed aan. Dun de zaailingen uit tot op 30 cm, wanneer ze 4-5 bladeren hebben.

Om steeds jong blad te oogsten moet je vaker achter elkaar zaaien. (De plant schiet snel uit.)

 

Oogsten

Tuinmelde is al 4 weken na de zaai te oogsten. Je kunt tot oktober oogsten. Je kunt de bladeren van de steel plukken. Als je te veel planten hebt, kun je ook de hele plant afsnijden als zij 20 cm hoog is en daarvan alle bladeren oogsten.

Je kunt ook zaad oogsten door enkele stengels te laten staan om in bloei te laten komen. Laat de zaden rijpen. Snijd daarna de stelen af en laat de stelen op een beschutte plek drogen.

Tips voor gebruik:

In de keuken

  • de bladeren verleppen snel en moeten dus zo snel mogelijk na het plukken gebruikt worden
  • het blad van Tuinmelde kan gegeten worden als spinazie
  • jonge bladeren kunnen rauw gebruikt worden in een salade
  • de bladeren worden vaak gemend met de bladeren van zuring om het zure daarvan te compenseren

Medicinaal

  • laxerend
  • vitaliserend
  • een papje van de bladeren werkt verzachtend op insectenbeten
  • kompres tegen een jichtaanval: bladeren opgewarmd met azijn, honing en zout

 

 

Grote engelwortel

Grote engelwortel (Angelica archangelica) is een twee- tot meerjarig kruid, een inheemse plant.  Het is een aromatische, geneeskrachtige plant met grote bolvormige, groenachtig- witte bloemschermen. De stengels zijn hol. De bloemen trekken heel veel insecten aan. Op een zonnige standplaats met lichte schaduw gedijt de plant goed, zeker als de grond vochtig en voedzaam is, liefst licht zuur.  Grote engelwortel kan tot 2 meter hoog worden en is daarmee een imposante plant in de tuin. Het is een sterke plant die geen speciale verzorging nodig heeft. De plant is goed bestand tegen de kou. (De gewone engelwortel, Angelica sylvestris) is een verwante soort die wel in het wild wordt aangetroffen. Medicinaal is hij minder krachtig.)

Vermeerderen

De plant is makkelijk te kweken door scheuren, uitplanten of zaaien.

Vanaf maart kan Grote engelwortel gezaaid worden.  Als je zelf zaad oogst, kun je dit het beste direct weer uitzaaien, in de herfst, of anders in het vroege voorjaar. De kiemkracht van het zaad loopt snel terug. Verplant de zaailingen als ze nog klein zijn, anders is het resultaat minder goed.

Na de bloei sterft de plant af. Als je de bloemen verwijdert vlak voordat ze rijp zijn, dan gaat de plant nog een jaar. mee. 

Oogsten

Grote engelwortel bloeit in juni-juli, dat is ook de tijd om de stengels te plukken, hoewel dat ook in april en mei kan. Het blad kun je in mei of juni oogsten.  Oogst van de wortels kan in de herfst van het tweede jaar. De wortels kunnen het beste droog op een beetje warme plaats, in blikken, bewaard worden. In gedroogde vorm behouden wortel en blad jarenlang hun geneeskracht en kun je er kruidenthee of een aftreksel van maken.

Tips voor gebruik:

In de keuken:

  • Dit kruid is zoeter dan de meeste kruiden en heeft vele toepassingen in de keuken. Het wordt wel het belangrijkste keukenkruid genoemd.
  • Alle delen van de plant kunnen gebruikt worden vanwege hun geur.
  • De jonge stengels kunnen als groenten gebruikt worden.
  • Engelse gewoonte: vlees zoeten met engelwortel
  • Engelse gewoonte: gesuikerde groene stengels ter versiering op een cake of toetje leggen
  • Met rabarber meekoken waardoor de zurige smaak opgeheven wordt en er een lekker bijsmaakje ontstaat
  • Rauw zijn de stengels ook erg lekker
  • Bladeren kun je als selderij eten
  • In sommige landen worden de wortels als groente gegeten
  • De zaadjes kun je voor de geur (in bijvoorbeeld geurzakjes) of de smaak gebruiken
  • Het zaad wordt in de drankindustrie gebruikt om likeur smaak te geven, zoals Chartreuse. Ook de parfumindustrie past het toe.

Geneeskrachtig:

  • Engelwortel is stimulerend en goed voor de spijsvertering. Ze voorkomt gasvorming in de darmen en werkt tegen oprispingen en winderigheid.
  • Als kruidenthee is het een uitstekend krampwerend middel.
  • Werkt slijmoplossend.
  • Engelwortelolie wordt als massagevloeistof tegen reumatiek gebruikt.

 

Recepten

Aftreksel

20 gram gemalen wortel of 15 gram zaad overgieten met 1 liter kokend water. Hier maximaal 1 kopje per dag van drinken vanwege de sterk stimulerende werking.

 

 

Eetbaar IJsselstein bezoekt Makeblijde voedselbos in Houten

Makeblijde is een prachtige locatie met een architectonisch gebouw dat in een groen architectuurpark ligt. Website: www.makeblijde.nl  En nu wordt er ook een voedselbos aangelegd dat 1 hectare groot wordt en uit diverse zones zal bestaan. In elk stuk wordt weer iets anders aangelegd, afhankelijk van de ligging ten opzichte van zonlicht, wind en omgeving.

Het gaat mooi samen, want in Makeblijde bereiden ze graag eten en drinken dat verse ingredienten heeft. Zo worden er eigen verse sappen geschonken en bijzondere gerechten geserveerd. Het voedselbos zal een keur aan bijzondere vruchten, noten, eetbare bloemen en groenten gaan opleveren.

Het voedselbos wordt aangelegd door Food Forestry Netherlands, onder leiding van Wouter van Eck en Xavier San Giorgi. Zij hebben er al uitgebreide ervaring mee, zoals bijvoorbeeld de aanleg van voedselbos Kralingen in Rotterdam en in Ubbergen bij Nijmegen. Website: www.foodforestry.nl en email: voedselbossen@gmail.com

Op zaterdag 25 januari organiseerde Food Forestry een rondleiding door het voedselbos en wie wilde kon daarna meegenieten van een lunch en meehelpen met houtsnippers verspreiden op diverse plekken in het voedselbos. Quina en Clarie waren erbij.

Er is veel belangstelling voor de rondleiding

Tijdens de rondleiding blijkt dat Wouter en Xavier weten waar ze het over hebben. Enthousiast en deskundig vertellen ze over de nieuwe aanleg en krijgen we veel te horen over de nog jonge aanplant die ze combineren met bijvoorbeeld oude kersenbomen die op het terrein staan. Daarbij kiezen ze voor bijzondere rassen – zo willen ze laten zien dat je behalve kruisbessen, rode, witte en blauwe bessen nog heel veel meer bessenstruiken hebt die goed bruikbaar zijn. Soms wat zuurder, maar de bessen bijvoorbeeld van de Japanse kwee kun je goed als aanvulling gebruiken in een zoete jam om deze meer frisheid te geven. Er staan meerder bomen uit China en Japan in het voedselbos die je zelden tegenkomt in Nederland. Er zijn bijvoorbeeld bomen bij met bladeren met aparte smaken waar in een aantal landen heerlijke recepten voor bestaan, terwijl wij er in Nederland nog nooit van gehoord hebben.

Wouter van Eck bij jonge aanplant

Er wordt ook geexperimenteerd in het voedselbos door bomen van dezelfde soort verschillende omstandigheden te bieden. Ook in dit bos ontbreekt het niet aan combinaties die gemaakt worden tussen bomen, struiken en bijvoorbeeld kruiden die elkaar versterken. Bijvoorbeeld een soort die stikstof produceert bij een soort die suiker produceert, wat ze van elkaar kunnen gebruiken.

Ook de bijenkorven ontbreken niet, voor de bestuiving en ook om de bijen te ondersteunen. Omdat hier straks heel gevarieerde planten, struiken en bomen groeien, ook in opeenvolgende bloeitijden, krijgt de bij een gevarieerd ‘menu’. Dat is toch anders dan 3 weken alleen dezelfde bloesem te kunnen bezoeken in monoculturen. Er wordt ook een heel bloemenveld aangelegd, met veel eetbare bloemen. Zoals de goudsbloem waar de blaadjes van gebruikt kunnen worden in salades, maar die ook medicinale eigenschappen heeft.

     

Kortom, voor Eetbaar IJsselstein een inspirerende rondleiding. We willen zeker nog een keer terugkomen in het voorjaar als de bloeitijd begonnen is. Dan kunnen we gelijk proeven hoe bladeren van de lindeboom smaken – die salade is ons al belooft door de dames die Makeblijde beheren. 

Februari – je kunt al beginnen met voorzaaien

Voorzaaien doe je in onkruidvrije grond waar weinig meststoffen in zitten (omdat het zaad zelf al voedingsstoffen in zich heeft en er anders te veel van krijgt).

wc-rollenJe kunt zaaien in speciale zaaibakjes of in kleine plantenpotjes, of een leeg ijsbakje. Een goedkoop idee is voorzaaien in doormidden geknipte wc-rollen met zaaigrond.

Er hoeven niet veel zaadjes gebruikt te worden per vakje. Twee of drie zaadjes per vakje, niet te dicht op elkaar,  is voldoende.

Zet je zaaibakjes op een lichte, niet te warme plek. Sommige planten, die van zon houden, kunnen in de vensterbank, zoals basilicum, aubergines, paprika’s en tomaten.

Niet alle planten kun je voorzaaien. Bijvoorbeeld wortels en pastinaak kun je niet voorzaaien.

Houd er rekening mee dat niet alle plantjes even snel ontkiemen, soms duurt het wel 2 – 3 weken.

Wat kun je in februari zoal binnen voorzaaien?

  • Aubergine – in februari binnen, bij 20-25 graden. Uitplanten vanaf maart tot begin mei. Aubergine is een lastige kiemer. Het helpt om de zaden eerst op vochtig keukenpapier te laten kiemen. Als er kleine kiempjes zichtbaar zijn, kunnen de zaden verplaatst worden naar het zaaibakje of de potjes.
  • Erwten – vanaf half januari. Wanneer de plantjes in de loop van maart 5-8 cm zijn kunnen ze buiten gezet worden. Oogst juni-augustus.
  • Rucola – februari – maart. Buiten van maart tot in de herfst. Heeft in de zomer een snellere schietneiging.
  • Tuinbonen – in februari. Afstand houden bij uitplanten. De oogsttijd van tuinbonen is kort (een week), daarom is het handig meerdere keren te zaaien.

Vanaf maart:

  • Basilicum – vanaf eind maart. In een kweekbakje bij een kamertemperatuur van ca. 20 graden. Bedenk de zaadjes met een dun laagje aarde. Als de zaailingen 2 blaadjes hebben kun je ze verspenen.
  • Capucijner – van maart tot half mei. Langs gaas op laten groeien. Oogst in juli.
  • Kaasjeskruid – vanaf maart binnen. April ter plaatse.
  • Tomaat – vanaf maart tot half april op een warme plek onder glas of in de vensterbank voorzaaien. In een kiembakje en na ca. 2 weken verspenen als de eerste echte blaadjes verschenen zijn, of direct in potjes van 8-10 cm. Pas na de ijsheiligen (mei) buiten planten.

Vanaf april:

  • Amarant – vanaf april binnen, mei ter plaatse.
  • Goudsbloem – maart-april binnen.
  • Oost-Indische kers. Na half mei buiten plaatsen. Bloeit van juni tot de vorst invalt. Eetbare bloemen.
  • Zonnebloem – april-mei binnen, mei-juni ter plaatse.