Bekermalva, een prachtige eenjarige uit de kaasjeskruidfamilie

Op dit moment staat de bekermalva ofwel grootbloemige lavatera – Lavatera trimestris – in bloei in de Hooghe Camp tuin, in een verhoogde bak. Tenminste, nog wel, want de plant is over haar hoogtepunt heen. We kunnen de bloei wat verlengen door regelmatig de uitgebloeide bloemen eruit te halen.  De prachtige bloemen zijn behoorlijk groot en de plant bloeit rijk. De plant kan bloeien tot in september.

Deels willen we ook de zaden winnen van deze mooie plant, die zich dit jaar zelf al uitgezaaid had in deze bak. De oorspronkelijke biologische zaden zijn gekocht bij Buzzy Organic. Vanaf half april kan de plant uitgezaaid worden in de volle grond. Kiemt, groeit en bloei snel – je kunt daarom beter niet voor half april zaaien. Voorzaaien en half april uitplanten is ook een optie. Daarnaast is het mogelijk om zomerstekken te nemen.

De bekermalva houdt van een goed doorlaatbare bodem, en dat is in een grote plantenbak beter te realiseren dan in de vette IJsselsteinse klei. Ze staat op deze plek wel iets te veel op de wind, waardoor de plant geholpen moet worden om overeind te blijven. Het is een losse struik, die goed tot haar recht komt met stevige planten eromheen. Ik ga proberen om de bekermalva te zaaien bij de rode zonnehoed in een van de tuinvakken, eens kijken of ze het daar wil doen.

Bekermalva is een snijbloem en trekt bijen en vlinders aan. De plant kan makkelijk in een kuip staan en houdt van een zonnige plek. Bloemen uit de kaasjeskruid familie zijn eetbaar.

Hoogte: 100 tot 120 cm. De plant is niet winterhard maar omdat deze zichzelf uitzaait heb je waarschijnlijk toch het jaar erop weer bekermalva staan.

Bekermalva in de Hooghe Camp tuinIMG-20200623-WA0000

Mooi in lente, zomer en winter – Etagebloem ofwel Phlomis

Een prachtige, sterke en vrijwel onderhoudsvrije plant in de tuin is de Phlomis russeliana.  Vrijwel onderhoudsvrij omdat deze dichte pollen vormt die de bodem bedekken waar bijna geen plant tussendoor weet te komen. Alleen haagwinde ziet nog wel eens haar kans schoon. Ook weet de plant zich in zowel heel droge als heel koude omstandigheden te handhaven.Het is een vaste plant, en de oppervlakte die de plant inneemt wordt langzaam maar zeker groter. Toch is het geen woekeraar. Deze ruimte innemen duurt jaren. Wij hebben de plant nu voor 7de jaar staan, en pas dit jaar begint de plant wel erg uit te dijen en gaan we haar toch een beetje inperken.  De plant staat intussen al 7 jaar mooi & makkelijk te wezen in de kruidentuin en we hebben er weinig omkijken naar.

Alles aan de plant is mooi: het stevige, ruwe en tegelijkertijd mooie blad, de opvallende groeiwijze met de lange rechte stelen met etages met kransen van bloemen. In de bloei is de plant natuurlijk op haar mooist, maar ook als de bloemen uitvallen blijft er een mooie vrucht over. En zelfs in de winter, als de stelen bruin worden, blijven ze een prachtig silhouet geven. Het blad is wintergroen, wat ook fijn is om in die tijd nog groen in de tuin te hebben.  Het blad is behaard – hierdoor voorkomt de plant uitdroging. Op een natte plek is de beharing een nadeel voor de plant.

Phlomis is een goede bijenplant. Veel wilde bijen, hommels en vlinders halen er hun nectar en stuifmeel. De plant is daardoor ecologisch waardevol.

Nederlandse namen: Brandkruid of Etagebloem. De plant wordt ingedeeld bij de geurkruiden. In kruidenboeken is er niet heel veel over te vinden – de toepassingen als kruid zijn gering. Het is meer een sierplant.

Een ook mooie variant is de niet winterharde Phlomis fruticosa. Dit is een struikje met witte, viltige takken die 150 cm hoog worden met dichte kransen helder oranjegele bloemen. Ook zijn er paarsbloeiende planten zoals de Phlomis tuberosa.

83016112_1376945869170048_2935021499409023732_o 104200915_1376946265836675_5975837361097007516_o

104441533_1376946565836645_7315423019787312476_o

Opkweken

Hoogte: 80-100 cm

Standplaats: zonnig, doorlaatbare grond. Staat mooi in een groep of in een border, waar de plant goed te combineren is met andere planten.  Bijvoorbeeld met Perovskia atriplicifolia ‘Blue Spire’  (Reuzenlavendel), Agastache (Dropplant), Nepeta (Kattenkruid) of Sedum spurium (Kruipend vetkruid). Niet in de schaduw van bomen of struiken plaatsen. De plant is geschikt voor open tuinen.

Bloei: van mei – september

Vruchten: de vruchten zijn ingedroogde bloemen met mooie zaaddozen.

Verzorging: de uitgebloeide stelen pas weghalen in maart. Verder heeft de plant weinig verzorging nodig. De plant is heel goed winterhard en kan wel tot 20 graden vorst verdragen. Kan veel droogte verdragen. Houdt echter niet van winternatte bodems.

Vermeerderen: zaaien, stekken of splitsen. De plant zaait zichzelf in de buurt van de moederplant uit en vormt mooie stekken die je kunt herplaatsen.

Plantafstand: 30 cm

~ Clarie

 

Gewone Smeerwortel – een koningin van een plant

Gewone Smeerwortel

Symphytum officinale

Het is een inheemse plant die algemeen voorkomt. Vaak staat de plant in hogere graskanten, maar ook als solitair in de tuin is het een prachtige plant – een echte koningin.  Hommels zijn er gek op.

  • Standplaats: vochtige, humusrijke grond. Kan schaduw verdragen.
  • Hoogte: 40-80 cm
  • Bloeitijd: vanaf eind april – gedurende de zomer
  • Vermeerdering:  vertakt wortelstelsel – via scheuring. Zaait zichzelf uit.

Doordat smeerwortel diep wortelt kan ze van diep voedingsstoffen uit de bodem halen en deze opslaan in haar bladeren. In de composthoop is het daardoor een waardevolle plant. In tuinen wordt het blad vanwege de voedingsstoffen gebruikt om te mulchen en er wordt ook wel gier van gemaakt in tuinen die ecologisch werken.

Naast fruitstruiken is het een waardevolle plant omdat het kalium naar boven haalt.

Eetbaar:

In Engeland wordt het blad soms gefrituurd. De bloemen zijn eetbaar.

De soortnaam officinale geeft aan dat de plant al vroeg voor medicinale toepassingen gebruikt werd, met name de wortel. Vooral bij het genezen van huidwonden.

~ Clarie

Gewone brunel – bodembedekker & bijenplant

Gewone brunel

Prunella vulgaris 

Meerjarige, overblijvende, inheemse plant. Hoort bij de lipbloemigen. Wanneer de plant is uitgebloeid lijkt de bloeiwijze op een bijenkorf in het klein, van daar ook zijn bijnaam “het bijenkorfje”. Komt op alle continenten van de wereld voor.

Bijenplant (nectarplant voor bijen), waarbij de lange bloei een voordeel is. Vlinderplant. Hommelplant.

  • Standplaats: zonnig, half-schaduw
  • Hoogte: 10-40 cm
  • Bloeitijd: mei-oktober
  • Zaaitijd:  april-juni

Kiemperiode is van vroege herfst tot voorjaar. De zaden blijven lang kiemkrachtig: wel tot 5 jaar. Breidt zich ook uit via wortelstokken – kan daarbij grote stukken in de tuin innemen.

Eetbaar:  de jonge blaadjes zijn eetbaar als wilde groente, rauw of gekookt. .

Medicinaal: algemeen versterkend en wondkruid, onder andere bij keelpijn.

Inheemse planten in de tuinen van Eetbaar IJsselstein

groot kaasjeskruid - 18jun19
Groot Kaasjeskruid (Malva sylvestris)

Een plant wordt inheems genoemd als deze van nature in de omgeving voorkomt. Zo is veel van de wilde flora inheems. Door de eeuwen heen heeft natuurlijke selectie plaatsgevonden en hebben inheemse soorten zich aangepast aan het klimaat en de grondsoort van hun omgeving. Deze lokale plantensoorten doen het dan ook goed. Ze kunnen zichzelf redden en voortplanten. Ze groeien snel en zijn minder vatbaar voor ziektes. Hierdoor hebben ze niet veel mest of ander onderhoud nodig. Ze volgen het ritme van de seizoenen in de omgeving, ze zijn bijvoorbeeld afgestemd op de natuurlijke regen cyclus.

Het belang van inheemse planten in je eigen tuin mag duidelijk zijn. Met de huidige schrikbarende teruggang van aanbod van inheemse planten (van de eens bloemrijke weilanden is intussen minder dan 5% over) en de daarmee samenhangende terugval van het aantal insecten (een terugval van 75%!) kun je de natuur een handje helpen door zelf nuttige planten met een hoge ecologische waarde aan te bieden in eigen tuin of plantenpotten.

Op Facebook Eetbaar IJsselstein staat een foto-album van de 48 inheemse planten soorten die in onze tuinen staan.

Wij hebben ook nog een wensenlijst (van 13 januari 2020):

In het boek “Planten van hier – praktijkboek voor een duurzame leefomgeving met inheemse flora” van Henny Ketelaar staat een uitgebreide lijst met inheemse planten. Deze lijst is gebruikt als bron om te checken welke planten die wij in de tuinen hebben staan als inheems aangemerkt worden. De bron voor de lijst is Cruydt-Hoeck.  Deze lijst is vrij strikt in de definitie van inheems.

Lees meer op onze website: het belang van inheemse planten

Lees meer in NRC Voor iedere situatie is wel een inheemse plant te vinden

Website met veel info over inheemse flora, waaronder heel duidelijke determinatie video’s: Flora van Nederland

~ Clarie

Dhalia – eetbare bloem, snijbloem, bijenplant, hommelplant, vlinderplant, drachtplant

Dahlia-variabilis--Bishop-s-Children--
Dahlia “Bishop’s Children” kan gemakkelijk gezaaid worden. Biologische zaden zijn onder andere te koop bij De Bolster zaden.

Dahlia is er in vele soorten en maten. Met name de enkelvoudige bloemen soorten zijn goed voor insecten aangezien de nectar het stuifmeel dan makkelijk verkregen kan worden. Denk er dan aan om biologische zaden of bollen te kopen, om te voorkomen dat de insecten gif binnen krijgen.

Een mooi voorbeeld van een enkelbloemige Dahlia is de Dahlia “Bishop’s Children”, een eenjarige Dahlia in allerlei roze, rode en violette tinten. Het is een stevige plant. Het is een van de weinige dahlia soorten die je kunt zaaien.

Het plukken van uitgebloeide bloemen bevordert de doorgroei. Het is een goed snijbloem die een tijdje kan staan in de vaas.

En, zoals gezegd, het is een eetbare bloem. De smaak is vrij neutraal tot ietsje bitter en doet denken aan witlof. Per soort kan de smaak iets verschillen. Het bloemblad is lekker knapperig. Leuk om bijvoorbeeld prikkertjes mee te maken met druiven en bloemblaadjes.

cocktailprikkers - lage resolutie
Voorbeeld van cocktailprikkers met druiven en blaadjes van eetbare bloemen (op de foto: roos en daglelie bloemblaadjes)

Zaaien: maart binnen

Hoogte: 60-80 cm

Bloeitijd: juli tot de eerste nachtvorst

 

Boerenwormkruid – een veelzijdige, makkelijke plant in de eetbare siertuin

boerenwormkruid-IMG_9654
Bijen op het boerenwormkruid in de Hooghe Camp tuin

Boerenwormkruid (Tanacetum vulgare) is een sterke, inheemse, overblijvende plant. De plant is sterk geurend, met een heel specifieke geur. Je houdt ervan of je vindt het vreselijk. Zelf vind ik de plant lekker ruiken en ook mooi om te zien met het geveerde blad en de gele platte trossen bloemen. De plant bloeit lang door en wordt wel gebruikt als snijbloem en droogbloem. In boeketten gaan de bloemen lang mee. De plant kan hoog worden. Als je dat niet wilt, kun je de plant in mei, voor de bloei, snoeien. Dan bloeit de plant wel later, wat minder fijn is voor de bijen.

Een nadeel kan zijn dat de plant zich vrij makkelijk over je tuin verspreid.

Zowel in de Historische Kruidentuin als de Hooghe Camp tuin is deze plant te vinden.

  • Zaaien: vanaf april
  • Standplaats: droog en zonnig
  • Hoogte: 100 cm
  • Bloeitijd: juli-september
  • Vermeerdering: scheuren in voorjaar of herfst, zaad of stekken.

 

Welke delen van de plant zijn eetbaar?

Alleen het blad is (met mate) eetbaar. De rest van de plant is niet eetbaar.

Een aantal recepten met het blad vind je hier.

Overige bruikbaarheid plant

Boerenwormkruid is een echte bijenplant, zowel voor solitaire als voor honing bijen. Het is een drachtplant (een drachtplant levert nectar of stuifmeel), zoals te lezen is op imkerpedia. Volgens de WUR is de plant ook belangrijk voor insecten en bijen met een korte tong: lees meer.

Ook is boerenwormkruid een kompasplant, wat wil zeggen dat de bladeren in noord-zuid richting staan.

In de middeleeuwen was het één van de strooikruiden vanwege de insectenwerende eigenschappen. Ook werd het als verfkruid gebruikt om stoffen geel te verven.

Boerenwormkruid heeft ook geneeskrachtige eigenschappen. Een aftreksel van 30 gram fijngesneden blad met 0,5 liter kokend water vijf minuten laten trekken en zeven helpt bij kiespijn.

Boerenwormkruid kan ook gebruikt worden als natuurlijk middel tegen witte vlieg.

Preventief, én ook curatief helpt dit spuitmiddel dat je om de veertien dagen toepast:

  • Snipper 1 kg boerenwormkruid fijn, of 500 g boerenwormkruid en 500 g lavas.
  • Die fijngemaakte plantendelen laat je op 10 liter water 48 uur trekken. Zeker niet langer, want dan gaan de werkzame stoffen verloren.
  • Zeef, en verdun met evenveel water
  • Spuit op de onderzijde van het blad.

(Bron: Velt.nu)

Ook andere insecten worden verdreven door dit kruid, zoals vlooien, muggen en mieren. Lees meer. Een tip: maak een insectenwerend zakje met gedroogd boerenwormkruid.

Boerenwormkruid houdt de buurplanten bladluisvrij.

Wat mij betreft is deze plant een aanrader in elke eetbare siertuin, zeker als je wat ruimte hebt. De plant zit mooi in het groen en bloeit vanaf juni tot in de late herfst en je kunt er menig boeket mee opvrolijken.

˜ Clarie

 

WEETJES over Gulden sleutelbloem (primula veris)

gulden-sleutelbloem-20170412_173803

Overblijvende plant, inheems in Europa.

Standplaats: zanderige grond en kan schaduw hebben.

Hoogte: 10 – 30 cm.

Bloeitijd: april-mei

De naam Primula (eerste) heeft de plant te danken aan de vroege bloeitijd: als eerste in de lente.

Vermeerdering: opkweken uit zaad. De plant zaait zich net als veel inheemse planten ook makkelijk uit. In het wild is de plant beschermd.

Eetbaar:

de bladeren kunnen vers of gekookt gegeten worden. Met de bloemen kun je salades garneren, of je kunt er een verfrissende thee of primulawijn van maken.

Overigens: alle  primula’s zijn eetbaar!

De plant heeft krampstillende en kalmerende eigenschappen.

De culinaire en medicinale doelen zijn vrij uitgebreid.

Gulden sleutelbloem is een heel goede bijenplant.

Flora van Nederland heeft een determinatie video van de slanke sleutelbloem, die er op lijkt: video slanke sleutelbloem
Een leuk artikel over verschil tussen gulden en slanke sleutelbloem:  gulden sleutelbloem