Tuinmelde (Rode)

De Rode Tuinmelde is een opvallende eetbare sierplant in elke tuin vanwege de dieprode kleur die de plant krijgt. Dit geeft een mooi accent tussen het groen. Deze inheemse plant zaait zichzelf, net als veel inheemse planten, gemakkelijk uit. Dat is niet zo erg, want hij is ook makkelijk te verwijderen. Het is wel handig de plant weg te halen zodra de zaden rijp worden. De plant is tegen die tijd ook minder mooi.

Tuinmelde (Atriplex hortensis var. rubra) (ook wel melde genoemd) groeit overal en vraagt niet veel bemesting, is sterk  en wordt 150 cm hoog. De plant is eenjarig. Wordt ook wel als sierplant gebruikt. De plant gedijt in koude en humusrijke, niet-kalkhoudende grond. Zij kan niet goed tegen warmte of droogte. De plant schiet uit als zij te weinig water krijgt. Een laagje mulch rond de plant en goed schoffelen is aan te raden. Af en toe de uiteinden toppen geeft dikkere stelen. Wisselteelt is belangrijk: pas na 3-4 jaar weer op dezelfde plaats zetten. Er bestaat ook blonde tuinmelde, gewone tuinmelde (groen), magenta melde (ook wel boomspinazie genoemd) en Brave Hendrik is verwant aan de tuinmelde.

Gunstige buren

aardappel, koolsoorten, radijs, tomaten

Vermeerderen

Vanaf maart kun je Tuinmelde buiten zaaien, op rijen van 30 cm. van elkaar. Vanaf half februari binnen voorzaaien. Bedek de zaden slechts met 1 cm aarde en druk die vervolgens goed aan. Dun de zaailingen uit tot op 30 cm, wanneer ze 4-5 bladeren hebben.

Om steeds jong blad te oogsten moet je vaker achter elkaar zaaien. (De plant schiet snel uit.)

 

Oogsten

Tuinmelde is al 4 weken na de zaai te oogsten. Je kunt tot oktober oogsten. Je kunt de bladeren van de steel plukken. Als je te veel planten hebt, kun je ook de hele plant afsnijden als zij 20 cm hoog is en daarvan alle bladeren oogsten.

Je kunt ook zaad oogsten door enkele stengels te laten staan om in bloei te laten komen. Laat de zaden rijpen. Snijd daarna de stelen af en laat de stelen op een beschutte plek drogen.

Tips voor gebruik:

In de keuken

  • de bladeren verleppen snel en moeten dus zo snel mogelijk na het plukken gebruikt worden
  • het blad van Tuinmelde kan gegeten worden als spinazie
  • jonge bladeren kunnen rauw gebruikt worden in een salade
  • de bladeren worden vaak gemend met de bladeren van zuring om het zure daarvan te compenseren

Medicinaal

  • laxerend
  • vitaliserend
  • een papje van de bladeren werkt verzachtend op insectenbeten
  • kompres tegen een jichtaanval: bladeren opgewarmd met azijn, honing en zout

 

 

Grote engelwortel

Grote engelwortel (Angelica archangelica) is een twee- tot meerjarig kruid, een inheemse plant.  Het is een aromatische, geneeskrachtige plant met grote bolvormige, groenachtig- witte bloemschermen. De stengels zijn hol. De bloemen trekken heel veel insecten aan. Op een zonnige standplaats met lichte schaduw gedijt de plant goed, zeker als de grond vochtig en voedzaam is, liefst licht zuur.  Grote engelwortel kan tot 2 meter hoog worden en is daarmee een imposante plant in de tuin. Het is een sterke plant die geen speciale verzorging nodig heeft. De plant is goed bestand tegen de kou. (De gewone engelwortel, Angelica sylvestris) is een verwante soort die wel in het wild wordt aangetroffen. Medicinaal is hij minder krachtig.)

Vermeerderen

De plant is makkelijk te kweken door scheuren, uitplanten of zaaien.

Vanaf maart kan Grote engelwortel gezaaid worden.  Als je zelf zaad oogst, kun je dit het beste direct weer uitzaaien, in de herfst, of anders in het vroege voorjaar. De kiemkracht van het zaad loopt snel terug. Verplant de zaailingen als ze nog klein zijn, anders is het resultaat minder goed.

Na de bloei sterft de plant af. Als je de bloemen verwijdert vlak voordat ze rijp zijn, dan gaat de plant nog een jaar. mee. 

Oogsten

Grote engelwortel bloeit in juni-juli, dat is ook de tijd om de stengels te plukken, hoewel dat ook in april en mei kan. Het blad kun je in mei of juni oogsten.  Oogst van de wortels kan in de herfst van het tweede jaar. De wortels kunnen het beste droog op een beetje warme plaats, in blikken, bewaard worden. In gedroogde vorm behouden wortel en blad jarenlang hun geneeskracht en kun je er kruidenthee of een aftreksel van maken.

Tips voor gebruik:

In de keuken:

  • Dit kruid is zoeter dan de meeste kruiden en heeft vele toepassingen in de keuken. Het wordt wel het belangrijkste keukenkruid genoemd.
  • Alle delen van de plant kunnen gebruikt worden vanwege hun geur.
  • De jonge stengels kunnen als groenten gebruikt worden.
  • Engelse gewoonte: vlees zoeten met engelwortel
  • Engelse gewoonte: gesuikerde groene stengels ter versiering op een cake of toetje leggen
  • Met rabarber meekoken waardoor de zurige smaak opgeheven wordt en er een lekker bijsmaakje ontstaat
  • Rauw zijn de stengels ook erg lekker
  • Bladeren kun je als selderij eten
  • In sommige landen worden de wortels als groente gegeten
  • De zaadjes kun je voor de geur (in bijvoorbeeld geurzakjes) of de smaak gebruiken
  • Het zaad wordt in de drankindustrie gebruikt om likeur smaak te geven, zoals Chartreuse. Ook de parfumindustrie past het toe.

Geneeskrachtig:

  • Engelwortel is stimulerend en goed voor de spijsvertering. Ze voorkomt gasvorming in de darmen en werkt tegen oprispingen en winderigheid.
  • Als kruidenthee is het een uitstekend krampwerend middel.
  • Werkt slijmoplossend.
  • Engelwortelolie wordt als massagevloeistof tegen reumatiek gebruikt.

 

Recepten

Aftreksel

20 gram gemalen wortel of 15 gram zaad overgieten met 1 liter kokend water. Hier maximaal 1 kopje per dag van drinken vanwege de sterk stimulerende werking.

 

 

Eetbaar IJsselstein bezoekt Makeblijde voedselbos in Houten

Makeblijde is een prachtige locatie met een architectonisch gebouw dat in een groen architectuurpark ligt. Website: www.makeblijde.nl  En nu wordt er ook een voedselbos aangelegd dat 1 hectare groot wordt en uit diverse zones zal bestaan. In elk stuk wordt weer iets anders aangelegd, afhankelijk van de ligging ten opzichte van zonlicht, wind en omgeving.

Het gaat mooi samen, want in Makeblijde bereiden ze graag eten en drinken dat verse ingredienten heeft. Zo worden er eigen verse sappen geschonken en bijzondere gerechten geserveerd. Het voedselbos zal een keur aan bijzondere vruchten, noten, eetbare bloemen en groenten gaan opleveren.

Het voedselbos wordt aangelegd door Food Forestry Netherlands, onder leiding van Wouter van Eck en Xavier San Giorgi. Zij hebben er al uitgebreide ervaring mee, zoals bijvoorbeeld de aanleg van voedselbos Kralingen in Rotterdam en in Ubbergen bij Nijmegen. Website: www.foodforestry.nl en email: voedselbossen@gmail.com

Op zaterdag 25 januari organiseerde Food Forestry een rondleiding door het voedselbos en wie wilde kon daarna meegenieten van een lunch en meehelpen met houtsnippers verspreiden op diverse plekken in het voedselbos. Quina en Clarie waren erbij.

Er is veel belangstelling voor de rondleiding

Tijdens de rondleiding blijkt dat Wouter en Xavier weten waar ze het over hebben. Enthousiast en deskundig vertellen ze over de nieuwe aanleg en krijgen we veel te horen over de nog jonge aanplant die ze combineren met bijvoorbeeld oude kersenbomen die op het terrein staan. Daarbij kiezen ze voor bijzondere rassen – zo willen ze laten zien dat je behalve kruisbessen, rode, witte en blauwe bessen nog heel veel meer bessenstruiken hebt die goed bruikbaar zijn. Soms wat zuurder, maar de bessen bijvoorbeeld van de Japanse kwee kun je goed als aanvulling gebruiken in een zoete jam om deze meer frisheid te geven. Er staan meerder bomen uit China en Japan in het voedselbos die je zelden tegenkomt in Nederland. Er zijn bijvoorbeeld bomen bij met bladeren met aparte smaken waar in een aantal landen heerlijke recepten voor bestaan, terwijl wij er in Nederland nog nooit van gehoord hebben.

Wouter van Eck bij jonge aanplant

Er wordt ook geexperimenteerd in het voedselbos door bomen van dezelfde soort verschillende omstandigheden te bieden. Ook in dit bos ontbreekt het niet aan combinaties die gemaakt worden tussen bomen, struiken en bijvoorbeeld kruiden die elkaar versterken. Bijvoorbeeld een soort die stikstof produceert bij een soort die suiker produceert, wat ze van elkaar kunnen gebruiken.

Ook de bijenkorven ontbreken niet, voor de bestuiving en ook om de bijen te ondersteunen. Omdat hier straks heel gevarieerde planten, struiken en bomen groeien, ook in opeenvolgende bloeitijden, krijgt de bij een gevarieerd ‘menu’. Dat is toch anders dan 3 weken alleen dezelfde bloesem te kunnen bezoeken in monoculturen. Er wordt ook een heel bloemenveld aangelegd, met veel eetbare bloemen. Zoals de goudsbloem waar de blaadjes van gebruikt kunnen worden in salades, maar die ook medicinale eigenschappen heeft.

     

Kortom, voor Eetbaar IJsselstein een inspirerende rondleiding. We willen zeker nog een keer terugkomen in het voorjaar als de bloeitijd begonnen is. Dan kunnen we gelijk proeven hoe bladeren van de lindeboom smaken – die salade is ons al belooft door de dames die Makeblijde beheren. 

Bijentekort bedreigt oogst

Het is niet voor het eerst, dit soort berichten, maar nogmaals op 9 januari 2014:

De Telegraaf meldt:

Oogsten in grote delen van Europa dreigen te mislukken omdat er een tekort aan bijen is.

Foto: REUTERS

Dat blijkt uit onderzoek waaraan wetenschappers van de universiteit van Wageningen meewerkten en dat is gepubliceerd in wetenschappelijk tijdschrift PLoS ONE.

Lees meer

Eetbaar IJsselstein plant bolletjes in Historische Kruidentuin

Sinds kort beheert Eetbaar IJsselstein de Historische Kruidentuin in het Vestingsplantsoen. Het plan is om 30 maart 2014 de kruidentuin te heropenen. Dan is het natuurlijk leuk als de tuin er al wat kleurig uitziet. Dus gingen we op 22 december aan de slag met vier tuiniersters (Florie, Gerrie, Liseth en Clarie) om alvast 370 crocus-, tulpen, narcis, alium, winterakoniet en nog veel meer soorten bolletjes te planten.

Samen is zo’n karwei snel geklaard:

Vind je het ook leuk om af en toe mee te helpen in deze of een andere voedseltuin in IJsselstein? Geef je dan op voor onze nieuwsbrief – dan krijg je bericht als er een activiteit georganiseerd wordt. 

Eetbaar IJsselstein bezoekt Kruidentuin in Nieuwegein

Robert, Wim en Clarie van de tuingroep van Eetbaar IJsselstein zijn vandaag op bezoek geweest bij een Kruidentuin in Nieuwegein, Batau-Zuid. We werden ontvangen door Nine Kullberg en twee van haar collega-tuiniersters. Het is een ervaren groep – zo is Nine al 20 jaar bezig met deze Kruidentuin.

De Kruidentuin is behoorlijk groot, is door de gemeente Nieuwegein aangelegd en bestaat al sinds de jaren 70. Al geruime tijd wordt de tuin nu dus bijgehouden door een groep vrouwen uit omliggende wijken in Nieuwegein, in samenspraak met de gemeente. Zo krijgt de groep elk jaar de nodige nieuwe beplanting en heeft de gemeente een aantal jaar geleden een hek geplaatst om de kruidentuin vanwege vernielingen die plaatsgevonden hadden. 

Begin december is natuurlijk geen ideale tijd om naar een tuin te gaan kijken, maar toch was in de vakken nog het een en ander te bekijken. We kregen tal van tips over welke kruiden het vrij goed doen in zware kleigrond en onze natte seizoenen. Waarbij ook het advies gegeven werd dat het handig is een behoorlijk deel meerjarige planten te plaatsen – deze zijn minder bewerkelijk.

In deze Kruidentuin zijn de kruiden ingedeeld in een aantal groepen: keukenkruiden, geurkruiden, medicinale  en verfkruiden. De kruiden in deze tuin worden niet geoogst voor gebruik – ze zijn om naar te kijken, te ruiken en van te genieten. Voordeel van niet oogsten is dat de planten ook in bloei komen, er zijn prachtige bloeiers bij, en zichzelf vervolgens weer uitzaaien. In de bloeitijden is het een idyllische plek volgens Nine. Aan de kanten staan bankjes, soms wordt er een theemiddag gehouden, er komen bezoekers die soms ook lunchen in de tuin, enzovoorts.

In de loop van de tijd heeft de groep veel geleerd over welke planten goed aanslaan. Aanraders zijn volgens hen: leverkruid, adderwortel, groene venkel, bronzen venkel, arcantus, gulden roede, boeren wormkruid, appelmunt (voor thee, witviltig blad), engelwortel (stengel werd vroeger gesuikerd in gebak gebruikt), komkommerkruid, rozekervel, maggieplant, otentille, pimpernel en mierikswortel.

De tuin heeft een pagina op de website van het Milieu Educatie Centrum in Nieuwegein www.natuurkwartier.nl  Via deze link kun je ook de plattegrond van de kruidentuin met alle kruiden downloaden.

Impressie het bezoek van de kruidentuin:

IMG_4182 IMG_4183 IMG_4184