De boom in – snoeien van hoogstamfruitbomen

Een bijdrage van Agnes E.M. Jonker

IMG_2679

De boom in

Zondagmiddag 18 maart heb ik in het Groen Café verteld over een hobby van mij, het snoeien van hoogstamfruitbomen. Al vele jaren heb ik ervaring met het onderhoud van een oude boomgaard, even voorbij Culemborg. De kennis die aan de basis ligt van die activiteit, deed ik ooit op in een cursus van  het Utrechts Landschap. Destijds was dat: één avond theorie, vervolgens naar huis met een cursusmap en enig huiswerk, en daarna twee hele dagen praktijk. Vergelijk dat eens met de cursus die nu wordt gegeven:  drie avonden theorie en vier dagen praktijk plus één dag laat in het seizoen om de resultaten te bekijken en te bespreken.

In de presentatie afgelopen zondag is, in vogelvlucht, aandacht besteed aan de snoei en levensfasen van de boom, de vorm en vorming van de boom en de kroon, de betekenis van enten en het belang van aankoop van gekeurde boompjes, wanneer snoeien?, het onderscheid tussen pitvruchten en steenvruchten, wat snoeien?, het nut van uitdunnen van vruchten, gereedschap en veiligheid. Enkele hoofdpunten geef ik hier beknopt weer.

Een boom die jong is aangeplant, vraagt vooral de eerste jaren oplettendheid. Wees niet gulzig. Vruchten zijn de eerste jaren nog niet van belang, geef prioriteit aan de ontwikkeling. Gun de boom de tijd om groot en stevig te worden opdat de takken later veel vruchten kunnen dragen. Vanaf de aanplant tot de opbrengstfase van de boom is het belangrijk om de zogeheten vormsnoei toe te passen.  Doel is het opbouwen van de boom. Gesteltakken of draagtakken geven structuur aan de boom, zij zijn bepalend voor de vorm van de kroon. Gesteltakken dienen op regelmatige afstand van elkaar te staan en in verschillende richtingen. Te steil groeiende of te horizontale takken zijn niet geschikt als gesteltak, let dus altijd goed op de inplantingshoek. Maak de grond rondom de stam (boomspiegel) vrij van oud blad, gras en onkruid. Zorg dat de warmte overdag gemakkelijk de grond in kan.

appelbloesem IMG_2711

Een stadstuin is, in het algemeen, niet zo groot en de vraag is of zo’n tuin geschikt is voor fruitbomen. Het antwoord is ja, mits de boom in toom wordt gehouden. Wie, bijvoorbeeld, leilinden voor het huis heeft staan, die had daar evenzogoed leifruit kunnen plaatsen. Ook tegen een zonnige muur kan leifruit goed gedijen, laagstam of halfstam. Leifruit is decoratief én levert vruchten op. En wat dacht u van een vrijstaande halfstam met daarop twee of drie fruitrassen? Op een onderstam kan meer dan één ras worden geënt (zoek maar op internet, trefwoord duo-boom of trio-boom). Een fruitbomenhaag van voor naar achter, waarom niet? Een voorbeeld is de lage haag langs de oprit bij Fruitbedrijf Van Lint, Blokland 32 (op de fiets via Broeksdijk, Stuivenbergweg binnendoor naar Montfoort).

De Maat plukdag 2008 IMG_3358_1 KLEINWaarom worden fruitbomen gekweekt door te enten? Enten – het vastzetten van een twijg op een onderstam van een andere, sterke soort – is het kweken en vermeerderen van een boom. Als men appelpitten zaait, komen er wel appelboompjes van, maar de vruchten van de nieuwe boompjes zijn niet precies gelijk aan de oorspronkelijke appel. De nakomelingen bij zaaien wijken af, het zijn vruchten met verschillende kenmerken. Daar komt bij dat gezaaide fruitsoorten heel ongelijk groeien. Wie een fruitboom wil vermeerderen, die gaat daarom enten. Enten op een onderstam leidt tot het behouden of veredelen van het ras. Enten op de juiste onderstam is werk voor specialisten.

Het tijdstip van de snoei bij fruitbomen kan opgedeeld worden in de wintersnoei en de zomersnoei. Het is een vorm van onderhoud die pas goed begint in de fase dat de boom vruchten oplevert. In deze fase is de boomvorm klaar. Het doel van onderhoudsnoei is evenwicht bewaren tussen groei en vruchtzetting. Snoeien helpt om licht en lucht in de kruin te behouden (van belang voor de groei). En snoeien helpt om grote en gezonde vruchten te krijgen.

29A peren aanblik van onderaf 15 04 2007 IMG_0642Zomersnoei kan vanaf begin juni tot einde augustus worden uitgevoerd, bij droog weer. De beste periode voor wintersnoei is van januari tot maart, bij droog weer en nooit wanneer het vriest. Snoei niet in de herfst! De boom bereidt zich dan voor op de winter, heeft niet meer de groeikracht om te investeren in wondweefsel en is in die periode dus erg gevoelig voor infecties.

Elke soort vergt een eigen aanpak.  Allereerst opletten welke fruitbomen helemaal niet (walnoot) of zelden (kers) gesnoeid worden, dode of gebroken takken daargelaten. Maar vooral héél goed opletten of het gaat om pitvruchten of steenvruchten. Voorbeelden van pitvruchten zijn appelen en peren. Steenvruchten zijn kersen, pruimen en abrikozen. Bij steenvruchten geldt: alléén zomersnoei ! Dat gebeurt ofwel kort na de oogst, maar uiterlijk tot begin september, ofwel in april. Waarom ? Er is dan voldoende sapstroom om de snoeiwonden goed af te dichten.

Wat snoeien? Dood hout en aangetaste takken; gebroken takken; kruisende takken; schurende takken die elkaar hinderen en kunnen beschadigen (de oudste wegnemen); uitdunnen takkenstelsel en kroon om er licht en lucht in te brengen; waterloten (reactiehout); beurse vruchten wegnemen; scheuten aan de voet (uitlopers van de onderstam, soms met doornen); scheuten op de stam; zuigers (dat is een forse zijtak op de stam die vrijwel recht omhoog groeit en de ambitie heeft de harttak te overtroeven. Een concurrent die de evenwichtige opbouw van de kroon verstoort).

Bij een boom in de laatste levensfase (aftakeling) proberen verjonging te stimuleren, bijvoorbeeld door sterk naar beneden hellende takken in te korten “in de bocht” en op dat punt snoeien boven een naar buiten gerichte knop; of gezonde takken aan de buitenkant van de boom terugsnoeien tot op de helft, boven een naar buiten gerichte knop.

IMG_4969Wie hecht aan een geslaagde opbrengst, het liefst jaren achtereen, kan zich toeleggen op het uitdunnen van de vruchten. Uitdunnen kan door bloemknoppen of openstaande bloemen er tussenuit te halen of, later, de vruchtjes. U kan ook eerder in het jaar beginnen en oordeelkundig het vruchtdragende hout inkorten op één of enkele bloemknoppen. Waarom zou u uitdunnen? Minder kans op beurtjaren (wat inhoudt dat het ene jaar rijkelijk oogst oplevert en het daaropvolgende jaar een karige oogst of niets; zeer vroeg dunnen is hiervoor noodzakelijk); grotere en gezondere vruchten rijpen dan vroeger; minder uitval – ten gevolge van schimmels en insecten – als aangetaste vruchten worden weggenomen (die kunnen de overige gezonde vruchten infecteren); minder kans op takbreuk bij zware belasting (vooral bij pruimen). Pruimen kunnen gedund worden tot ze ongeveer 10 cm van elkaar staan.

Lees verder …

Basiskennis Hoogstamfruit – 1  (pdf)

Basiskennis Hoogstamfruit – 2

Schurftresistente appel ‘anbro’: een toevalstreffer (NRC 14 september 2002 )

Kijk verder …

Pomologische reisgids (pdf)

Of doe mee …

Hoogstambrigade

Groen Café – zondag 18 maart van 17-19 uur

In maart is er weer een Groen Café – een samenwerking van Eetbaar IJsselstein met de Bijenvereniging IJsselstein, Groei&Bloei IJsselstein en Wijktuin Achterveld. De frequentie van het Groen Café is veranderd in 2018 naar elke 3 maanden. De tijden zijn ook gewijzigd: deze zijn dit jaar van 17:00 – 19:00, met soep & stokbrood verkrijgbaar bij de bar.

Ook deze keer zijn er interessante onderwerpen:

Uitnodiging Groen Cafe 18mrt18

De boom in – hoe pak je het snoeien van fruitbomen aan, door Agnes Jonker

Agnes Jonker uit IJsselstein heeft bijna 20  jaar snoei ervaring in hoogstamfruitboomgaarden. Die ervaring wil zij tijdens het Groen Café van zondag 18 maart graag met ons delen.

Agnes: ” Snoeien is voor mij pure ontspanning. Terwijl ik geconcentreerd aan het werk ben, geniet ik intens van de stilte van de wintermaanden.  Elk jaar wanneer de bladeren vallen, gaat een kleine groep snoeiers aan het werk. Van november tot eind april, bij droog weer. Zwaar werk is het niet, het hout van fruitbomen laat zich makkelijk snoeien en zagen. Een veilige ladder, goed gereedschap en beschermende kleding behoren tot de basisuitrusting. Kennis van fruitbomen en van vormsnoei van jonge bomen is een voorwaarde. Elke soort vraagt om een eigen snoeiwijze, niet elke appelboom is hetzelfde.”

Kom naar het Groen Café en geniet mee van de ervaring, beelden en tips van Agnes om je fruitbomen te snoeien. Vragen zijn welkom.

 

Veilig vuurwerk IJsselstein

Tijdens het Groen Café presenteerde IJsselsteinse Marie-José de Zeeuw haar acties om te zorgen voor veiliger vuurwerk in IJsselstein. Ze is een petitie gestart die je kunt ondertekenen EN ze heeft een ludiek alternatief bedacht.

Marie-José de Zeeuw:

Ik ben vandaag de Petitie Veilig Vuurwerk IJsselstein gestart. Als je wilt kun je die ondertekenen. Kijk daarvoor op de site Petitie.nl. Als je niet in IJsselstein woont, bedenk dan dat fijnstof via de lucht en zware metalen via het grondwater vanuit IJsselstein ook in de rest van Nederland terecht komt… En Gandhi zei: je mag pas iets afbreken als je iets beters kunt bouwen. Met die gedachte in mijn achterhoofd heb ik KNALGOED bedacht. Hét alternatief voor onveilig, duur en milieuonvriendelijk vuurwerk. Voor alle leeftijden! Te koop voor maar……. 2 euro! Bij mij de exclusieve verkoop! Ik heb het deze week uitgeprobeerd met een 5-tal familieleden; we hebben in tijden niet zó onbedaarlijk gelachen!!! En je steunt de Ghanezen ermee bij de uitzending van Ton, mijn man, naar Ghana voor een onderwijsproject. In 5 minuten tijd verkocht ik al 12 zakjes aan 8 mensen. Hoe leuk is dat!

knalgoed

TEKEN DE PETITIE

 

EETBAAR IJsselstein nieuwsbrief – 24 november 2017

Het tuinseizoen loopt ten einde voor dit jaar, maar Eetbaar IJsselstein heeft toch veel nieuws te melden over het groen in IJsselstein!

Lees in de nieuwsbrief over het Groen Café op zondag 10 december, verkrijgbare stekjes, overzicht-kruidentuinKlimaatneutraal IJsselstein, de nieuwe Pluktuin Poortdijk, de Historische Tuin in de Audiotour Stadswandeling IJsselstein en over de vergeten groenten palmkool en snijbiet.

Ga naar de nieuwsbrief

Groen Café – zondag 10 dec 2017 | Thema: GROEN in IJSSELSTEIN IN DE LIFT

Op zondag 10 december van 14.00 – 16.00 uur is er weer een Groen Café in  Xperience!

Aanmelding is niet nodig, en toegang is gratis. Graag tot dan!

Groen Café 10dec17