Rozen, Drachtplanten en meer in Groen Café IJsselstein – 17 juni 2018

Op zondag 17 juni vonden zo’n 20 belangstellende groen liefhebbers de weg naar Xperience, Teenschillerpad 2, om het Groen Café van Bijenvereniging IJsselstein, Groei&Bloei, Wijktuin Achterveld en Eetbaar IJsselstein bij te wonen.

Rob Kosterman, ervaren imker en tevens voorzitter van de Bijenvereniging  IJsselstein vertelde aan de geïnteresseerde luisteraars over het grote belang van drachtplanten voor insecten en in het bijzonder voor Bijen om te kunnen overleven, voorzien van mooie foto’s van de belangrijkste bomen en vaste planten.

Boom 5 - Zomerlinde

 

Voorbeeld van een boom die dienst doet als drachtplant (Zomerlinde)

Lees meer

Ine Voormolen, al heel lang betrokken bij Groei&Bloei en ervaren tuinierster gaf zorgvuldig en met prachtige beelden een overzicht van rozen met nuttige tips over onder andere verzorging, plaatsen en kopen van rozen.

wilde rozen

Voorbeelden van wilde rozensoorten

Lees meer

Agnes vulde de lezing van Ine aan met kersvers uitgekomen boekje + cd “Op Rozen” (een bloem-lezing, mei 2018). Wil je daar meer over weten, lees meer

Verder was er tijd voor het plenair uitwisselen van nieuwtjes van onder andere Eetbaar IJsselstein door Agnes Jonker en KlimaatNeutraal door Ivon Vrolijk, netwerken, de boekentafel bekijken en het eten van een heerlijk kopje rabarbersoep en stokbrood met palmkoolpesto of bloemenkruidenboter.

Tot slot kregen Anja en Wim Alsemgeest van Rob Kosterman een woord van dank ten afscheid. Zij waren vandaag voor het laatst bij het Groen Café, waar zij op allerlei manieren heel veel aan bij gedragen hebben, net als aan meerdere groen initiatieven in IJsselstein.

fotowim en anja

 

Het volgende Groen Café is op zondag 16 september van 17.00 – 19.00 uur

Drachtplanten – nodig voor vele insecten om te kunnen overleven

Lezing door Rob Kosterman,  imker en voorzitter van de Bijenvereniging IJsselstein en omstreken tijdens het Groen Café van 17 juni 2018. 

Algemene strekking: er zijn vele Insecten die drachtplanten nodig hebben om te kunnen overleven. En speciaal voor de Bijen zijn drachtplanten een bron van nectar en stuifmeel (pollen).

Ook een aantal bomen zijn belangrijke drachtplanten:

Bomen voor Bijen

1. Esdoorn
Boom 1 - Esdoorn
2. Kastanje
Boom 2 - Kastanje
3. Kers
 
Boom 3 - Kers
4. Wilg
Boom 4 - Wilg
5. Zomerlinde
Boom 5 - Zomerlinde

Vaste planten voor Bijen 

  • Herfstaster
  • Akkerdistel
  • Grote Kattenstaart
  • Wilde Marjolein
  • Wilde Reseda
  • Gewone Paardebloem
  • Witte Klaver
  • Hemelsleutel

Planten

Nog meer drachtplanten voor Bijen

Bovenstaande zijn belangrijke drachtplanten, maar er zijn er nog veel meer. De imkerbond uit Zoersel heeft deze op een rijtje gezet, met daarbij hoe hoog de nectarwaarde en pollenwaarde van de plant is voor de Bij. Lees meer

 

Rozen – geschiedenis, symboliek, verzorging, plaatsing en meer

Rosa BonicaLezing tijdens Groen Café van 17 juni 2018 door Ine Voormolen, Groei&Bloei afdeling IJsselstein

Rozentuin

“Ik heb je nooit een rozentuin beloofd
Ik heb alleen gezegd dat er een tuin zou komen
Maar jij, jij had alleen maar rozen in je hoofd
En daar bleef je over malen en van dromen
Jij hebt het onkruid niet gewild en nooit gezien
Hoe ik me in het zweet heb staan te spitten
Hoe ik me aan de keien en de modder heb vertild
Jij bleef maar aan die vage rozen klitten
En toen na jaren zwoegen die tuin er eindelijk was
Nog als een ruw stuk grond om samen te ontginnen

Zei jij alleen: een tuin? Maar waar zijn de rozen nou

En je liep weg en ging teleurgesteld naar binnen

Maar ik heb je nooit een rozentuin beloofd

Ik heb alleen gezegd dat er een tuin zou komen
En zolang jij rond blijft lopen met die rozen in je hoofd
Moet je maar weg – en je hoeft pas terug te komen

Als je ook kan houden van het onkruid en de stenen
En de schrammen en de blaren op mijn handen ook wilt zien
En als alles mee wil zitten
En wij blijven samen spitten
Groeit er op een dag een roos
Misschien…”

Paul van Vliet.

Rozen

DSCN0258.JPG

Geschiedenis

Rozen zijn al eeuwenlang geliefde bloemen.

De roos werd zowel in de preklassieke culturen als in de Grieks-Romeinse tijd gebuikt. In het oude Mesopotamië, ongeveer het huidige Irak zijn spijkerschriften opgegraven met plantenlijsten.

De Egyptenaren gaven hun doden kransen van rozen mee in het graf.

Volgens een Griekse mythe rees Aphrodite op uit het schuim van de zee en waar vlokken schuim neervielen groeiden witte rozen. Ook de Romeinen hadden een grote passie voor rozen. Met het verval van het Romeinse rijk en onder invloed van het Christendom nam de belangstelling voor de roos af. De roos werd gezien als een symbool van de Heidense Goden.

In de Nederlanden is het kweken van rozen bekend vanaf de zestiende eeuw. Kloosterlingen waardeerden de roos als geneeskrachtige plant.

In de zeventiende eeuw werden rozen geteeld in de formele tuinen van de paleizen van de Oranjes, zoals paleis Honselersdijk.

De meest beroemde rozentuin uit de geschiedenis werd aangelegd door Keizerin Joséphine de Beauharnais, de echtgenote van Napoleon Bonaparte bij Château Malmaison. Zij had in haar rosarium de grootste rozencollectie van Frankrijk.

Naar dit voorbeeld ontstonden er in de 18e en de 19e eeuw vele rosaria. Deze pronktuinen stonden vol met allerlei rozensoorten. Als gevolg van de hoge kosten voor het onderhoud is er na de jaren 30 langzaam een einde gekomen aan deze collecties.

Symboliek

symboliek rozen

Soorten

Het geslacht van de wilde rozenfamilie, de Rosaceae telt in het wild ongeveer 300 soorten. Van deze wilde soorten zijn de Hondsroos (Rosa canina), de Egelantier (Rosa rubiginosa) en Duinroos (Rosa pimpinellifolia) de bekendste.

wilde rozen

Er bestaan wereldwijd zo’n tweehonderd rozensoorten en door die weer met elkaar te kruisen zijn er duizenden hybriden ontstaan in talloze kleuren. Daarnaast zijn er heel veel veredelde vormen, zogenaamde cultivars.

Een aantal cultivars zal ik noemen zonder echter compleet te zijn:

  • Grootbloemige rozen
  • Kleinbloemige rozen
  • Dubbelbloemige rozen
  • Engelse roos
  • Trosroos
  • Stamroos, stokroos
  • De stokroos behoort niet tot de rozenfamilie, maar tot de kaasjeskruidfamilie.
  • Heesterroos
  • Trosroos
  • Klimroos
  • Ramblerroos, kan wel 4 meter per jaar groeien.
  • Bottelroos

bottelroos Voor de bereiding van rozenbotteljam worden vooral de vruchten van de hondsroos (Rosa canina) gebruikt.

Het planten van rozen

Rozen houden van zon, zet ze dus op een zeer lichte plek (7 uur zonlicht per dag) en zorg voor genoeg beschutting tegen de wind.

Een vruchtbare, goed doorlatende grond werkt positief, zo mogelijk lichte kleigrond.

Zet de rozen, voordat je ze gaat planten, eerst een poos in een emmer met lauw water.

Maak de grond waar je de rozen gaat planten goed los en graaf een plantgat. Spreid de wortels van de rozen goed uit en plant de rozen vervolgens op de juiste diepte.

Vul het plantgat rijkelijk met een mix van compost, tuinaarde en koemestkorrels.

Zorg ervoor dat het entpunt of oculatiepunt onder de aarde ligt.

Kale wortelrozen kunnen geplant worden van oktober tot mei, als er geen vorst in de grond zit. Rozen in pot kunnen het hele jaar geplant worden.

Geef hierna de rozen voldoende water.

Rozen zijn erg gevoelig voor droge grond. Daarom moet er tijdens de groeiperiode bij droogte tijdig water gegeven worden.

Verzorging

Alle soorten rozen worden medio maart gesnoeid, wanneer het overdag niet meer vriest en de sapstromen net beginnen te stromen. Zorg dat je doornbestendige handschoenen en een scherpe, schone snoeischaar bij de hand hebt! Iedere rozensoort heeft z’n eigen, aparte snoeiwijze nodig. Daarom geef ik hier een alleen een paar algemene tips.

Begin met het weghalen van dode en elkaar kruisende takken. Snoei daarna de takken schuin af een paar centimeter boven een naar buiten gericht oog (knop).

Wil je goed rozen leren snoeien volg dan eens een workshop die in maart bij diverse kwekers worden gegeven o.a. Abbing in Zeist.

verzorging

Zomer snoei

Men spreekt ook wel van zomer snoei, dat houdt in dat je bij doorbloeiende rozen, de uitgebloeide bloemen weg op het eerste vijfblad afknipt. Hierdoor zal de roos nieuwe bloemknoppen gaan ontwikkelen en kun je dus nog langer genieten van een bloeiende roos Blad dat afvalt, moet verwijderd worden, en niet opnieuw als compost gebruikt worden. Er kunnen schimmels in zitten die de roos aantasten.

Soms vormt een roos wilde scheuten vanuit de onderstam waarop hij geënt is. Jonge rozenscheuten kunnen bedrieglijk ‘wild’ lijken. Kijk dus eerst goed of het inderdaad om een wilde scheut gaat die van onder de entplek, de verdikking net boven de aanhechting van de wortel, opkomt.

Winter bescherming

In de herfst zorg je dat de entplaats van de roos beschermd wordt, door compost of aarde rond het stammetje aan te heuvelen. Bij rozen op stam bescherm je de entplaats door stro rond de entplaats te binden.

Ziekten en plagen.

Rozen kunnen o.a. aangetast worden door o.a. bladluizen, vaak in het voorjaar op het verse jonge blad. Je kunt zo mogelijk de natuurlijke vijanden van de luis inzetten; het lieveheersbeestje en de graafwesp. Een andere natuurvriendelijke bestrijding is spuiten met water of een mengsel van spiritus en zeepsop. Mijn eigen ervaring is dat de luizen vaak na verloop van tijd vanzelf verdwijnen.

De rozenkever vreet gaatjes in de bloembladeren. Biologische bestrijding kan met aaltjes.

Overige bestrijdingsmiddelen die nog op de markt zijn, kunnen schadelijk zijn voor bijen.

Schimmels:

Schimmels komen vooral voor als de bladeren lang nat blijven.

Meeldauw of witziekte komt niet alleen voor op rozen, maar ook op ander planten.

Er zijn hiertegen bestrijdingsmiddelen in de handel. Maar de meest natuurlijke manier is een mengsel van 40% magere melk en 60% water. Doe deze mix in een plantenspuit en bespuit de rozen een paar keer per week.

Sterroetdauw, ook wel Black Spot genoemd. Deze schimmel veroorzaakt zwarte vlekken op de bladeren van de rozen.

En na enige tijd valt het blad af. In deze bladeren zitten sporen van de steroetdauwschimmel die de plant opnieuw aan kunnen tasten. Dus verwijder ze en gooi ze in de groencontainer.

Er zijn middelen om preventief te spuiten, o.a. van Ecostyle. Hier moet je vanaf april al mee beginnen één keer in de twee tot drie weken de rozen hiermee spuiten.

Voor zover ik weet zijn er geen natuurlijke bestrijdingsmiddelen.

ziektes en plagen rozen

Rozen kopen.

Als je een mooie roos wilt hebben ga dan niet naar Intratuin, maar naar een erkende rozenkweker.

Dan ben je er zeker van dat je een goede roos koopt, vaak ook met gratis advies van de kweker.

 

 

 

De boom in – snoeien van hoogstamfruitbomen

Een bijdrage van Agnes E.M. Jonker

IMG_2679

De boom in

Zondagmiddag 18 maart heb ik in het Groen Café verteld over een hobby van mij, het snoeien van hoogstamfruitbomen. Al vele jaren heb ik ervaring met het onderhoud van een oude boomgaard, even voorbij Culemborg. De kennis die aan de basis ligt van die activiteit, deed ik ooit op in een cursus van  het Utrechts Landschap. Destijds was dat: één avond theorie, vervolgens naar huis met een cursusmap en enig huiswerk, en daarna twee hele dagen praktijk. Vergelijk dat eens met de cursus die nu wordt gegeven:  drie avonden theorie en vier dagen praktijk plus één dag laat in het seizoen om de resultaten te bekijken en te bespreken.

In de presentatie afgelopen zondag is, in vogelvlucht, aandacht besteed aan de snoei en levensfasen van de boom, de vorm en vorming van de boom en de kroon, de betekenis van enten en het belang van aankoop van gekeurde boompjes, wanneer snoeien?, het onderscheid tussen pitvruchten en steenvruchten, wat snoeien?, het nut van uitdunnen van vruchten, gereedschap en veiligheid. Enkele hoofdpunten geef ik hier beknopt weer.

Een boom die jong is aangeplant, vraagt vooral de eerste jaren oplettendheid. Wees niet gulzig. Vruchten zijn de eerste jaren nog niet van belang, geef prioriteit aan de ontwikkeling. Gun de boom de tijd om groot en stevig te worden opdat de takken later veel vruchten kunnen dragen. Vanaf de aanplant tot de opbrengstfase van de boom is het belangrijk om de zogeheten vormsnoei toe te passen.  Doel is het opbouwen van de boom. Gesteltakken of draagtakken geven structuur aan de boom, zij zijn bepalend voor de vorm van de kroon. Gesteltakken dienen op regelmatige afstand van elkaar te staan en in verschillende richtingen. Te steil groeiende of te horizontale takken zijn niet geschikt als gesteltak, let dus altijd goed op de inplantingshoek. Maak de grond rondom de stam (boomspiegel) vrij van oud blad, gras en onkruid. Zorg dat de warmte overdag gemakkelijk de grond in kan.

appelbloesem IMG_2711

Een stadstuin is, in het algemeen, niet zo groot en de vraag is of zo’n tuin geschikt is voor fruitbomen. Het antwoord is ja, mits de boom in toom wordt gehouden. Wie, bijvoorbeeld, leilinden voor het huis heeft staan, die had daar evenzogoed leifruit kunnen plaatsen. Ook tegen een zonnige muur kan leifruit goed gedijen, laagstam of halfstam. Leifruit is decoratief én levert vruchten op. En wat dacht u van een vrijstaande halfstam met daarop twee of drie fruitrassen? Op een onderstam kan meer dan één ras worden geënt (zoek maar op internet, trefwoord duo-boom of trio-boom). Een fruitbomenhaag van voor naar achter, waarom niet? Een voorbeeld is de lage haag langs de oprit bij Fruitbedrijf Van Lint, Blokland 32 (op de fiets via Broeksdijk, Stuivenbergweg binnendoor naar Montfoort).

De Maat plukdag 2008 IMG_3358_1 KLEINWaarom worden fruitbomen gekweekt door te enten? Enten – het vastzetten van een twijg op een onderstam van een andere, sterke soort – is het kweken en vermeerderen van een boom. Als men appelpitten zaait, komen er wel appelboompjes van, maar de vruchten van de nieuwe boompjes zijn niet precies gelijk aan de oorspronkelijke appel. De nakomelingen bij zaaien wijken af, het zijn vruchten met verschillende kenmerken. Daar komt bij dat gezaaide fruitsoorten heel ongelijk groeien. Wie een fruitboom wil vermeerderen, die gaat daarom enten. Enten op een onderstam leidt tot het behouden of veredelen van het ras. Enten op de juiste onderstam is werk voor specialisten.

Het tijdstip van de snoei bij fruitbomen kan opgedeeld worden in de wintersnoei en de zomersnoei. Het is een vorm van onderhoud die pas goed begint in de fase dat de boom vruchten oplevert. In deze fase is de boomvorm klaar. Het doel van onderhoudsnoei is evenwicht bewaren tussen groei en vruchtzetting. Snoeien helpt om licht en lucht in de kruin te behouden (van belang voor de groei). En snoeien helpt om grote en gezonde vruchten te krijgen.

29A peren aanblik van onderaf 15 04 2007 IMG_0642Zomersnoei kan vanaf begin juni tot einde augustus worden uitgevoerd, bij droog weer. De beste periode voor wintersnoei is van januari tot maart, bij droog weer en nooit wanneer het vriest. Snoei niet in de herfst! De boom bereidt zich dan voor op de winter, heeft niet meer de groeikracht om te investeren in wondweefsel en is in die periode dus erg gevoelig voor infecties.

Elke soort vergt een eigen aanpak.  Allereerst opletten welke fruitbomen helemaal niet (walnoot) of zelden (kers) gesnoeid worden, dode of gebroken takken daargelaten. Maar vooral héél goed opletten of het gaat om pitvruchten of steenvruchten. Voorbeelden van pitvruchten zijn appelen en peren. Steenvruchten zijn kersen, pruimen en abrikozen. Bij steenvruchten geldt: alléén zomersnoei ! Dat gebeurt ofwel kort na de oogst, maar uiterlijk tot begin september, ofwel in april. Waarom ? Er is dan voldoende sapstroom om de snoeiwonden goed af te dichten.

Wat snoeien? Dood hout en aangetaste takken; gebroken takken; kruisende takken; schurende takken die elkaar hinderen en kunnen beschadigen (de oudste wegnemen); uitdunnen takkenstelsel en kroon om er licht en lucht in te brengen; waterloten (reactiehout); beurse vruchten wegnemen; scheuten aan de voet (uitlopers van de onderstam, soms met doornen); scheuten op de stam; zuigers (dat is een forse zijtak op de stam die vrijwel recht omhoog groeit en de ambitie heeft de harttak te overtroeven. Een concurrent die de evenwichtige opbouw van de kroon verstoort).

Bij een boom in de laatste levensfase (aftakeling) proberen verjonging te stimuleren, bijvoorbeeld door sterk naar beneden hellende takken in te korten “in de bocht” en op dat punt snoeien boven een naar buiten gerichte knop; of gezonde takken aan de buitenkant van de boom terugsnoeien tot op de helft, boven een naar buiten gerichte knop.

IMG_4969Wie hecht aan een geslaagde opbrengst, het liefst jaren achtereen, kan zich toeleggen op het uitdunnen van de vruchten. Uitdunnen kan door bloemknoppen of openstaande bloemen er tussenuit te halen of, later, de vruchtjes. U kan ook eerder in het jaar beginnen en oordeelkundig het vruchtdragende hout inkorten op één of enkele bloemknoppen. Waarom zou u uitdunnen? Minder kans op beurtjaren (wat inhoudt dat het ene jaar rijkelijk oogst oplevert en het daaropvolgende jaar een karige oogst of niets; zeer vroeg dunnen is hiervoor noodzakelijk); grotere en gezondere vruchten rijpen dan vroeger; minder uitval – ten gevolge van schimmels en insecten – als aangetaste vruchten worden weggenomen (die kunnen de overige gezonde vruchten infecteren); minder kans op takbreuk bij zware belasting (vooral bij pruimen). Pruimen kunnen gedund worden tot ze ongeveer 10 cm van elkaar staan.

Lees verder …

Basiskennis Hoogstamfruit – 1  (pdf)

Basiskennis Hoogstamfruit – 2

Schurftresistente appel ‘anbro’: een toevalstreffer (NRC 14 september 2002 )

Kijk verder …

Pomologische reisgids (pdf)

Of doe mee …

Hoogstambrigade

Groen Café – zondag 18 maart van 17-19 uur

In maart is er weer een Groen Café – een samenwerking van Eetbaar IJsselstein met de Bijenvereniging IJsselstein, Groei&Bloei IJsselstein en Wijktuin Achterveld. De frequentie van het Groen Café is veranderd in 2018 naar elke 3 maanden. De tijden zijn ook gewijzigd: deze zijn dit jaar van 17:00 – 19:00, met soep & stokbrood verkrijgbaar bij de bar.

Ook deze keer zijn er interessante onderwerpen:

Uitnodiging Groen Cafe 18mrt18

De boom in – hoe pak je het snoeien van fruitbomen aan, door Agnes Jonker

Agnes Jonker uit IJsselstein heeft bijna 20  jaar snoei ervaring in hoogstamfruitboomgaarden. Die ervaring wil zij tijdens het Groen Café van zondag 18 maart graag met ons delen.

Agnes: ” Snoeien is voor mij pure ontspanning. Terwijl ik geconcentreerd aan het werk ben, geniet ik intens van de stilte van de wintermaanden.  Elk jaar wanneer de bladeren vallen, gaat een kleine groep snoeiers aan het werk. Van november tot eind april, bij droog weer. Zwaar werk is het niet, het hout van fruitbomen laat zich makkelijk snoeien en zagen. Een veilige ladder, goed gereedschap en beschermende kleding behoren tot de basisuitrusting. Kennis van fruitbomen en van vormsnoei van jonge bomen is een voorwaarde. Elke soort vraagt om een eigen snoeiwijze, niet elke appelboom is hetzelfde.”

Kom naar het Groen Café en geniet mee van de ervaring, beelden en tips van Agnes om je fruitbomen te snoeien. Vragen zijn welkom.