Leeuwenbek – prachtige aquarel kleuren in de tuin – en ook op je bord

Leeuwenbek – Antirrhinum majus – is er in allerlei roodachtige en gele trossen bloemen, soms ook overlopend in één bloem als een klein aquarel schilderijtje en geurt zachtjes. Leeuwenbek hoort bij de weegbree familie. Het is een beetje een ouderwetse bloem – je zag ze in de jaren 60-70 veel in voortuintjes. Overigens is de plant al sinds de middeleeuwen in tuinen te vinden. Best jammer dat je ze niet zoveel meer ziet, want het is een prachtige perkplant. Mooi, fijn blad en een opvallend gevormde bloem – inderdaad, als je in de zijkanten van de bloem knijpt dan opent het bekje zich – net een leeuwenbek.

De plant is er in diverse hoogtes maar wordt nooit heel hoog (van 20 – 100 cm). Hoe meer zon hoe hoger de plant wordt. Het is een eenjarige sierplant (eigenlijk een vaste plant, maar de plant overleeft alleen zachte winters).

Bijen en hommels houden ook van de bloemen – af en toe zie je een hommel helemaal in het bloemetje verdwijnen.

Bloei

Bloeit van juni tot in oktober.  Kan in de zon en half-schaduw staan. Uitgebloeide bloemen verwijderen bevordert de bloei.

Leeuwenbek heeft een lange penwortel waardoor de plant goed tegen droogte kan.

Vermeerderen

Leeuwenbek is makkelijk te zaaien. Ik zaai de plant ook wel voor, om slakken minder kans te geven. Als de plantje groter zijn zijn ze minder aantrekkelijk voor slakken. En na de bloei kun je zelf zaad verzamelen voor het volgende jaar. Bij ons zaait de plant zich niet makkelijk vanzelf uit. De plant houdt van kalkrijke, losse bodems.

Dun zaaien en de zaden lichtjes aandrukken en afdekken met een laagje fijne aarde van ongeveer 1 cm. Water geven en na opkomst, indien nodig, uitdunnen tot op 15 cm van elkaar. Kiemtijd: ongeveer 3 weken.

Gebruik

Leeuwenbek is dus een mooie sierplant voor in de tuin. Daarnaast zijn de bloemen eetbaar, al zijn ze nog niet in veel boeken over eetbare bloemen te vinden. Je kunt er bijvoorbeeld gebak en bonbons mee versieren, een salade of roomkaas. Ook in een ijsklontje staan de bloemetjes heel leuk. Deze laatste tips komen uit “Bloemen met smaak” van Anna Koster, een erg mooi boek over eetbare bloemen.

De bloemetjes zijn niet geschikt om een soep te decoreren omdat de bloemen zinken.

Geschikt als snijbloem.

 

Slaapmutsje ofwel Goudpapaver in de eetbare siertuin

Slaapmutsje – Eschscholzia californica ofwel goudpapaver is een prachtig bloeiende, sterke plant in de eetbare siertuin. De plant komt uit de papaverfamilie. Je kunt zaaien op kale stukjes grond die je een beetje geschoffeld hebt in april-mei voor bloei in het zelfde jaar of later voor bloei het jaar daarop. De goudpapaver heeft niet veel nodig en doet het op vrijwel alle grond, als het maar niet te nat is. Ook in potten met drainage doet ze het goed. Zaaien is dan ook vaak succesvol. De plant staat graag op een zonnige plek. De glanzende bloemen hebben een opvallende en aantrekkelijke kleur. Hoogte: 30-50 cm. Oude bloemen verwijderen bevordert de bloei.

Trekt bijen en vlinders aan. Bevat veel stuifmeel maar geen nectar.

Slaapmutsje wordt meestal ter plekke gezaaid. Verplaatsen gaat niet makkelijk vanwege de lange penwortel.

Als je de plant hebt staan, dan zaait deze zich makkelijk weer uit. De lange zaaddozen springen met twee kleppen open als ze rijp zijn waardoor de zaden (kleine donkerbruine bolletjes) een eindje wegspringen. Het is ook makkelijk om zelf zaden te verzamelen.

Zowel de bloemblaadjes als het blad zijn eetbaar en bevatten rustgevende stoffen zonder verslavend te zijn. Het blad kun je bijvoorbeeld toevoegen aan een salade.

~ Clarie

Bloemen zaaien in juni in de eetbare siertuin

Ook in juni kun je nog allerlei bloemen zaaien in je eetbare siertuin. In dit bericht een aantal bloemen die we in onze eetbare siertuinen zaaien. Uiteraard kun je nog veel meer zaaien in juni. Een aantal van deze planten zijn tweejarig, dat wil zeggen dat ze het eerste jaar een rozet vormen en het tweede jaar bloeien.

Zaaien in de volle grond in juni:

 

 

Natuurfotografe Mirjam Boumans maakt foto’s in de Hooghe Camp tuin

Zo af en toe komt Mirjam Boumans op haar fietstochten langs in de Hooghe Camp tuin met haar fototoestel. Ze maakt dan weer de mooiste foto’s van wat er bloeit.

Ze stuurde ons deze collage toe: 

Op de foto, van boven naar beneden en van links naar rechts:

  • bieslook en ganzebloem
  • komkommerkruid en bieslookbloem
  • klimroos, kokardebloem en bottelroos

 

Citroenmelisse – een heel gewoon kruid

Citroenmelisse (Melissa officinalis) is zo gewoon in de eetbare siertuin dat je haar bijna over het hoofd ziet. Ook al zie je haar al snel op meerdere plekken in de tuin 🙂 – ze weet zich via wortelstokken ondergronds te verspreiden. (Om die reden kan het een idee zijn om de plant in een pot te zetten). En dan nog zie je haar over het hoofd – ze heeft gewoon groen blad, niets spectaculairs en staat gewoon mooi groen te zijn. En als ze bloeit zijn de witte, gelige of rozige bloemetjes piepklein. De bloemetjes zijn eetbaar. Er is ook een goudbonte variant van de plant, Melissa officinalis aurea, die valt meer op.

Citroenmelisse is dan misschien geen ‘eye catcher’ in de tuin, ze is wel veelzijdig.  Zo is deze vaste, winterharde plant zoetgeurend en als de blaadjes gekneusd worden dan komt er een sterke citroengeur vrij.

De bloemen van cirtroenmelisse zijn heel aantrekkelijk voor bijen omdat ze veel nectar bevatten – imkers plaatsen de plant wel bij bijenkorven omdat het de honingbijen bij de korf houdt. Ze maken er bijzonder goede honing van.

Citroenmelisse is een oude bekende in de kruidentuin wereld. Al eeuwenlang wordt de plant voor medicinale en culinaire doeleinden gebruikt. De plant is door de Romeinen geïntroduceerd in West-Europa en is er gebleven. De plant was vaak te vinden in kloostertuinen.

Medicinale toepassingen:

  • heeft krampstillende, verzachtende en kalmerende eigenschappen en wordt daarom gebruikt voor kruidenthee die helpt te ontspannen en in slaap te vallen;
  •  geschikt om de concentratie te verbeteren en stress te verminderen;
  • heeft een gunstige werking op het spijsverteringsstelsel en onderdrukt allergische reacties;
  • heeft een opwekkende, verwarmende werking.

Cosmetische toepassingen:

  • wordt gebruikt bij het maken van parfum en toiletwater.

Culinaire toepassingen:

  • in onder andere vis- en kipgerechten, op smaak brengen van jam, desserts, zomerse dranken,  sausen, kruidenboters, of groente- of vruchtensalade (verse blaadjes geven er een frisse en sterke citroensmaak aan).  Ook lekker in combinatie met courgette, doperwten en komkommer. En past overal waar je een citroensmaakje aan toe wilt voegen.
    Citroenmelisse combineert heel goed met pepermunt.

    • Citroenmelissethee
      Snipper 1 theelepel vers citroenmelisse blad en 1 theelepel vers pepermunt blad. (Van gedroogd blad heb je maar de helft nodig).  Wil je de thee wat pittiger maken, voeg dan een theelepel rozemarijn toe. Doe dit in een kop heet (niet kokend) water en laat een paar minuten trekken. Goed voor een maag die van streek is en helpt om in slaap te komen.Een zachte smaakcombinatie: citroenmelisse met kamille en ananassalie.

Vermeerderen

Je kunt citroenmelisse vermeerderen door te zaaien, te scheuren of te stekken. Wat scheuren betreft: de plant vormt een dicht netwerk van wortels en kan daarom niet zo makkelijk gescheurd worden. De plant kan het beste gesplitst worden met een schop. Geef de plant wat ruimte als je deze in de tuin zet. Beste tijd om in de tuin te zetten: het voorjaar. Verder is het een heel makkelijke plant die aan een beetje zon al genoeg heeft.

Oogsten

Je kunt 2 of 3 keer oogsten in de zomer van het blad. Je kunt het beste de jonge bladeren van niet bloeiende stengels plukken, deze smaken het sterkst. Het blad is vers en gedroogd te gebruiken, al is vers het lekkerst. Knip vlak boven een zijscheutje. Je kunt vanaf begin mei oogsten tot juli. Daarna komt de plant in bloei en neemt het gehalte aan etherische olie af van stengels die in bloei staan en wordt de smaak flauwer.

Weetjes

  • Bij de 1e oogst zijn de blaadjes het grootst – bij iedere volgende oogst worden ze kleiner. Daarom is de 1e oogst het beste voor het drogen van het blad.
  • Melissa is de Griekse naam voor ‘bij’.
  • Knip uitgebloeide stengels terug als je de vorming van jonge scheuten wilt bevorderen – dan kun je blijven oogsten tot het najaar.
  • Knip in het vroege voorjaar alle dode stengels af.
  • Mooie combinaties in de tuin met citroenmelisse: afrikaantjes, marjolein en munt.
  • Voeg bij een culinaire toepassing citroenmelisse pas op het laatste moment toe, en wacht zo lang mogelijk met wassen en snijden. De kleur wordt anders snel minder mooi.
  • De latijnse toevoeging ‘officinalis’ verraadt dat de plant al vroeg tot de geneeskrachtige planten gerekend werd.
  • Bij het maken van een verhoogde kruidenspiraal, met stenen die warmte kunnen vasthouden, plaats je de kruiden in een volgorde die gunstig is voor de planten. De mediterrane kruiden tijm, rozemarijn en oregano plaats je bovenaan – het zonnigst en droogst. Kruiden die meer vocht kunnen hebben komen daaronder: bieslook, peterselie, basilicum en koriander. Aan de schaduwzijde van de spiraal kun je goed citroenmelisse en munt plaatsen.
  • Citroenmelisse kun je ook binnenshuis goed houden.

Literatuur

100 geneeskruiden, Melli Uyldert – p19

Elseviers groot kruidenboek, Wina Born – p87+88

Eten uit de volkstuin, Marleen van Es – p136

Koken met kruiden & bloemen, Pip McCormac, p14

Kruiden – zelf kweken, zoeken en gebruiken, Roger Philips & Nicky Foy – p133

Thee Tuin – zelf theeplanten kweken, oogsten en mengen, Modeste Herwig – p38+39

Zelfgemaakte bereidingen met geneeskrachtige kruiden, Anne McIntyre – p115 en bij heel aantal recepten

~ Clarie

 

Kunnen we straks Hibiscus thee zetten uit eigen tuinen?

Al een tijdje was ik op zoek naar de hibiscus plant waar je de echte hibiscus thee van kunt zetten. Jaren eerder had ik de vergissing gemaakt te denken dat deze thee komt van de Hibiscus syriacus en daar stekken van in de tuin gezet. Nu is dat wel een mooie plant, maar van de bloemen kun je geen hibiscus thee zetten.

Vorig jaar vond ik zaden van de ROSELLA Hibiscus sabdariffa bij Vreeken’s zaden. Dit is de echte!  Als je de bloemen droogt krijg je de wat zurige Hibiscus thee die ik heel lekker vindt. De thee is ook los te koop, maar uit eigen tuin is natuurlijk leuker.

Deze eenjarige plant blijkt nog veel meer eetbare toepassingen te hebben. Zo kunnen de jonge blaadjes en stengels gegeten worden als een kruidige, zurige variant op spinazie of als smaakmakers gebruikt worden in vis- en rijstgerechten. Dit laatste schijnt een gebruik te zijn in Senegal.

De bloemen zijn mooi om te zien en eetbaar en kunnen in salades of gebak gebruikt worden, met name de donkerrode kelk is smaakvol.

De vruchten die verschijnen na de bloei zijn ook mooi om te zien en ook hiervan kunnen drankjes gemaakt worden.

Volgens sommigen bloeit de plant pas in oktober, maar misschien met de huidige warme zomers wat eerder.

Het zaaien gaat alvast goed – vrijwel alle zaailingen komen op. Nu nog mooie plekken ervoor vinden en dan hopelijk straks bloemen & vruchten.

Zaaien

Maart-april binnen of mei-juni buiten. Kiemt makkelijk bij warmte. Houdt van doorlaatbare grond, zon en voldoende water.

Geef de plant 50×50 cm. De plant kan groot en hoog worden (150-175 cm). Kan ook in een (grote) pot.

Oogst

De plant bloeit laat in het seizoen, in ons land moet het daarvoor wel lang genoeg warm blijven. De vruchten die daarna verschijnen zijn ook waardevol. De plant is vorstgevoelig – zodra de vorst verschijnt is het afgelopen.

~ Clarie

 

Wilde marjolein – een aromatische, inheemse vaste plant

Wilde marjolein

Origanum vulgare

Aromatische, vaste, inheemse plant. Aantrekkelijk voor vlinders en trekt bijen aan.

  • Standplaats: groeit makkelijk op elke grondsoort, houdt van een zonnige plaats
  • Hoogte: 30-60 cm
  • Zaaien:  mei-juli in de volle grond
  • Bloeitijd: juli- september

Vermeerdering: opkweken uit zaad of scheuren. De plant zaait zich gemakkelijk uit.

Marjolein heeft zowel culinair als medicinaal (antiseptische en kalmerende eigenschappen) een lange geschiedenis. Werd vroeger ook wel als strooikruid gebruikt, vanwege de aromatische geur.  Goed voor kruidenkussentjes en kruidenbaden. Combineert in de keuken goed met tijm en basilicum.

Wilde Marjolein is een indicatorplant – als je de plant in de natuur vindt dan weet je dat er kalk in de bodem zit.

Robertskruid – het stinkt, maar bijen komen erop af

Robertskruid

Geranium robertianum

Inheemse plant in Europa, een- of tweejarig. Te vinden in bijvoorbeeld bossen en onderbegroeiing. De plant ruikt onaangenaam, er wordt wel gezegd dat de geur helpt om muggen op een afstand te houden.

Bijen: wilde bijen en honingbijen komen er op af.

  • Standplaats: schaduwrijke, vochtig. Houdt van zanderige grond.
  • Hoogte: 30-50 cm
  • Bloeitijd: april-november, bloemrijk
  • Zaaitijd:  maart-april

Het mechanisme van zaadverspreiding bij Robertskruid is zeer opmerkelijk. Er ontstaat na bestuiving en bevruchting boven het vruchtbare bolvormige deel van het vruchtbeginsel een languitgegroeide snavel met een centrale spil, die nog verlengd is met de stijl met de stempels. De plant wordt daarom ook wel vogelbek genoemd. Wanneer nu de vrucht na rijping uitdroogt scheuren de repen (ook wel naalden genoemd) van de snavel met een deelvrucht los van de centrale middenzuil. Deze vruchten, in het geval van Robertskruid dopvruchten worden door de kracht van dat proces losgerukt en ze springen los en worden verspreid.

Eetbaar:  de bloemetjes en het blad zijn eetbaar (smaken bitter).

Medicinaal: de aloude toepassing bij diabetes is bevestigd door modern onderzoek, dat heeft bewezen dat de plant het bloedsuikergehalte verlaagd. Kan ook gebruikt worden om mee te spoelen of voor oogcompressen.

Groen Café met gratis workshops Eetbare Bloemen & Bloemschikken – zo 15 sept 2019 van 17-19 uur in Museum IJsselstein

Uitnodiging 1e Groen Café (8)

Deze keer wordt het Groen Café gehouden in Museum IJsselstein, Walkade 2-4, dat speciaal voor het Groen Café  open blijft. Je kunt  deelnemen aan twee verschillende workshops: “Eetbare Bloemen” en “Bloemschikken”. Voor beide workshops maken we een uitstapje naar de Historische Kruidentuin om de hoek om daar bloemen te plukken. Deze bloemen verwerken we tijdens de workshops.

Daarnaast is er tijd om te netwerken en uit te wisselen, zijn er biologische zaden te koop en zijn er nieuwtjes van de deelnemende organisaties.

De toegang en de workshops zijn gratis. Er is soep met brood, koffie/thee en fris tegen betaling. Aanmelden is wel nodig in verband met beperkte ruimte. U kunt aanmelden via info@eetbaarijsselstein.nl

Tip: wil je de tentoonstelling “Vrijplaats bij MIJ” bekijken, neem dan je museumkaart mee!

=====

GROEN CAFÉ MET WORKSHOPS EETBARE BLOEMEN EN BLOEMSCHIKKEN

Datum:   zondag 15 september 2019

Tijd:    van 17.00 - 19.00 uur

Locatie: Museum IJsselstein, Walkade 2-4

Bijdrage: toegang en workshops gratis, soep met brood en een drankje tegen betaling.  Bloemen voor de workshops plukken we in de Historische Kruidentuin. Wil je de tentoonstelling "Vrijplaats bij MIJ" bekijken, neem dan een museumkaart mee. 

Aanmelden: via info@eetbaarijsselstein.nl

Het Groen Café is een samenwerking van Groei&Bloei, de Bijenvereniging, Klimaat Neutraal IJsselstein, Wijktuin Achterveld Groenvliet en Eetbaar IJsselstein. Het Groen Café wordt vier keer per jaar gehouden. Kernwoorden: Groen Netwerk, Inspirerend, Praktisch & leerzaam, Smaakvol, Gezellig en Oog voor duurzaamheid. 

 

 

 

Eetbare bloemen plukken voor bloemenkruidenboter

Met eetbare bloemen in de tuin kun je een heleboel doen. Bijvoorbeeld bloemenkruidboter maken, of chocola met rozen, kokoslimoensoep met eetbare bloemen of je kunt eetbare bloemen doen op taart, toastjes of salade.

Eetbare bloemen kun je kweken in tuin of potten. Gebruik liever geen bloemen uit een bloemenwinkel, want deze zijn bespoten met gif om ze verser te laten ogen. Je kunt wel bloemen uit eetbare tuinen gebruiken waar biologisch getuinierd wordt, zoals in de wijktuinen in IJsselstein. Weet welke bloemen je eet – niet alle bloemen zijn eetbaar, er zijn zelfs giftige bloemen.

Van de meeste bloemen kun je alleen de bloemblaadjes gebruiken, die je uit de bloem trekt. Bloemen die je in zijn geheel kunt eten zijn bijvoorbeeld het viooltje, oost-indische kers, teunisbloem en komkommerkruid bloemetjes. Bloemetjes van kruiden zijn ook eetbaar.

Voorbeelden van een aantal eetbare bloemen: